Uitbuiting van Aziatische migranten in Den Haag: ‘Diplomatieke privileges zijn dekmantel voor moderne slavernij’

“Ze werken vaak zestig uur per week en krijgen niet betaald voor hun overuren,” vertelt Wendy* van welzijnsorganisatie SHOP, het kennis- en expertisecentrum over sekswerk en mensenhandel in de regio Haaglanden en Hollands-Midden. Vanwege haar actieve rol in de Aziatische migrantengroep, en omdat de slachtoffers haar hun verhaal in vertrouwen vertellen, wil zij niet met haar echte naam in de krant.

Dat geldt ook voor haar collega Kristel*. “In gesprekken met migranten komen vaak de grotere problemen naar voren,” stelt zij. “Dan vertellen ze bijvoorbeeld dat ze slechts 600 euro per maand verdienen. Ze hebben vaak niet door dat ze slachtoffer zijn van uitbuiting, of ze schamen zich en ontkennen het.” Via SHOP Asia proberen Wendy en Kristel deze Aziatische doelgroep in de Haagse regio te bereiken. Tussen 2020 en 2025 spraken zij met ruim 1200 Aziaten, voornamelijk arbeidsmigranten. De meesten van hen, ruim 80 procent, hadden de Chinese nationaliteit, gevolgd door de Filipijnse en de Thaise.

Ambassades

Een van de sectoren waarin deze uitbuiting plaatsvindt, is de diplomatieke wereld in Den Haag. Dat vertellen zowel SHOP als FairWork, een landelijke non-profitorganisatie die zich inzet tegen uitbuiting van arbeidsmigranten. Karen uit de Filipijnen deelde haar verhaal eerder in een podcast van FairWork. Een ambassadeur neemt haar en zijn gezin mee bij zijn stationering in Den Haag. Karen ondertekent bij hem een handgeschreven contract, waarin staat dat ze 1800 euro per maand zal verdienen bij een 40-urige werkweek.

Maar het loopt anders. Karen werkt zestien uur per dag, zeven dagen per week. Daarvoor ontvangt ze 500 euro contant per maand. De rest wordt gestort op een bankrekening op haar naam, maar het bankpasje ontvangt ze niet. Karen mag niet voor zichzelf koken; haar avondeten bestaat uit etensresten van het ambassadeursgezin, die ze uit de prullenbak moet vissen. De vrouw van de ambassadeur houdt haar continu in de gaten. Ze mag het appartement niet verlaten en moet in de auto blijven zitten als ze met de chauffeur de kinderen naar school brengt.

Karens verhaal staat niet op zichzelf. Tussen januari 2020 en oktober 2025 deden elf huishoudelijk werkers van diplomaten die werkzaam waren bij een ambassade of internationale instelling in Den Haag melding van uitbuiting. Dit blijkt uit cijfers die FairWork deelde met deze krant. Zes migranten komen uit de Filipijnen, de anderen komen uit Indonesië, Maleisië, Algerije, Senegal en Spanje. In 2016 besteedde de Volkskrant al aandacht aan dit onderwerp. Toen bleek dat er 26 particuliere bedienden tussen 2011 en 2016 melding hadden gemaakt van arbeidsuitbuiting in Nederland.

Sancties?

Franny Parren is programmacoördinator ‘Aanpak uitbuiting achter de Voordeur’ bij FairWork. Volgens haar is het ingewikkeld om uitbuiting door diplomaten aan te pakken. “Wat dit verhaal ingewikkeld maakt, is dat diplomaten onschendbaarheid genieten. Zij vallen onder het Verdrag van Wenen. In de praktijk maakt dat het lastig om ze te straffen.”

Dat blijkt ook uit gegevens van het ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa). De Volkskrant meldde in 2016 dat niet één diplomaat een sanctie opgelegd had gekregen. Om hoeveel sancties het gaat tussen januari 2020 en oktober 2025 is niet bekend, omdat BuZa ‘geen uitspraken doet over individuele gevallen’. Wel zegt het ministerie hierover: ‘Na een melding wordt in eerste instantie gewezen op de mogelijkheid van aangifte en instanties als FairWork die het vermeende slachtoffer hierbij verder kunnen helpen. Daarnaast wordt per kwestie gekeken of verdere bemiddeling via het ministerie van Buitenlandse Zaken nodig en mogelijk is. Indien dit het geval is, kan een gesprek met de diplomatieke missie, internationale organisatie of diplomaat plaatsvinden. In geval van misstanden werd het diplomaten niet toegestaan om een nieuwe particulier bediende in dienst te nemen.’

Op 1 juli 2024 heeft BuZa zijn beleid aangescherpt: ‘De mogelijkheid om nieuwe particulier bedienden in dienst te hebben is sindsdien komen te vervallen.’ Volgens BuZa zijn er momenteel 35 particuliere bedienden in dienst, wat door het herziene beleid de komende jaren zal afnemen. ‘Verder zijn er nog drie internationale organisaties die een expliciet recht hebben op particulier bedienden, omdat dit in het zetelverdrag is vastgelegd,’ aldus BuZa. Bedienden die nu nog in dienst zijn, hebben een gesprek gehad met het ministerie. ‘Bedienden worden gewezen op de rechten die zij hebben in Nederland (…) en er wordt ook gekeken of het salaris volledig en tijdig op de bankrekening wordt gestort. Indien dit niet het geval is, neemt het ministerie contact op met de betrokken diplomaat,’ aldus BuZa.

Onder de radar

Dat de uitbuiting onder de radar blijft, komt doordat de Aziatische arbeidsmigranten de schrijnende situaties nauwelijks melden. Volgens Kristel van SHOP komt dit deels vanwege hun culturele achtergrond. “In de Aziatische cultuur is het gebruikelijk om gehoorzaam te zijn aan een leidinggevende. En mensen zijn bang om over hun situatie te praten. Ze zijn het niet gewend om autoriteiten te vertrouwen, dus melden ze misstanden niet.”

Uit onderzoek van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel van april dit jaar blijkt bovendien dat slechts 2 procent van de uitbuitingssignalen tot onderzoek bij opsporingsdiensten leidt. Wendy van SHOP vertelt dat de terughoudendheid om te melden te wijten is aan het strafrechtelijke traject. “Veel arbeidsmigranten vinden het niet de moeite waard. De politie biedt geen garantie dat er iets mee gebeurt en een rechtszaak kan tot twee jaar duren, met alle gevolgen van dien. Iemand kan tijdens deze periode niet alleen het werk verliezen, maar ook de tewerkstellingsvergunning. In sommige gevallen raakt de migrant ook de huisvesting kwijt, die vaak via de werkgever is geregeld.”

Onschendbaar

Yasmine Fernandez werkt als social worker bij FairWork en spreekt veel slachtoffers uit Amsterdam en Den Haag. “We geven voorlichting en trainingen aan zowel werkgevers als werknemers: wat zijn je rechten en hoe bescherm je die?” Ook aan ambassades geeft Fernandez voorlichting. “Veel diplomaten hebben huishoudelijk werkers. Via voorlichting informeren we diplomaten welke rechten hun bedienden hebben in Nederland.”

Angel Tsang is advocaat in Den Haag en staat regelmatig Aziatische slachtoffers van arbeidsuitbuiting bij. “De grootste groepen komen uit Vietnam, de Filipijnen, China en Indonesië. Zij worden vooral uitgebuit in restaurants, nagelsalons en massagesalons.” Tsang heeft twee personen bijgestaan die door diplomaten werden uitgebuit. “Ze kregen te weinig betaald. Ik kon er als advocaat niet veel mee, want je hebt een ambassade met diplomatieke onschendbaarheid voor je.”

Dat herkent ook advocaat Pendong Jalandoni. “Ik heb meerdere zaken behandeld waarbij personeel van ambassades werd uitgebuit. Het waren vooral cliënten van Filipijnse komaf die te maken hadden met achterstallig loon, lange en zware werktijden of een arbeidsongeval waarbij de werkgever niet aan zijn zorgplicht voldeed. Het moeilijke aan dit soort zaken is dat de wederpartij bestaat uit diplomaten. Daardoor is het lastig om het geschil voor te laten leggen aan een Nederlandse rechter.” Jalandoni verklaart dat dit onder andere ligt aan deurwaarders die ‘huiverig’ zijn om diplomaten te dagvaarden. “Zonder het laten betekenen van een dagvaarding kan een zaak lastig aan de rechter worden voorgelegd.”

De organisatie Migrante Nederland vertegenwoordigt Filipijnse migranten in Nederland. Migrante hielp meerdere Filipijnse migranten die door diplomaten in Nederland werden uitgebuit. “In één geval ging het om vijf Filipijnen die in een ambassade uit het Midden-Oosten werkten,” vertelt een woordvoerder. “Hun paspoorten werden in beslag genomen, ze maakten lange dagen, kregen geen vrij en kregen minder uitbetaald dan in het contract stond. Ze mochten het ambassadeterrein niet verlaten en niet met anderen praten. Na vijf jaar ellende konden ze ontsnappen met hulp van de Filipijnse gemeenschap. Wij hielpen hen bij het indienen van een aanklacht tegen de ambassade. Vanwege hun diplomatieke immuniteit werden de daders niet voor de rechter gebracht.”

Bij huishoudelijk werker Karen uit de podcast van FairWork liep het wel positief af. Nadat zij wist te ontsnappen, deed zij aangifte. De diplomaat in kwestie heeft het ingehouden salaris uiteindelijk aan Karen uitbetaald. Inmiddels heeft ze een Nederlandse verblijfsvergunning.

Situatie verbeteren

Op de vraag hoe de situatie voor slachtoffers kan verbeteren, reageren de deskundigen wisselend. De woordvoerder van Migrante Nederland: “Onze ervaring heeft aangetoond dat diplomatieke privileges maar al te vaak worden gebruikt als dekmantel voor moderne slavernij, loondiefstal en andere ernstige schendingen van de rechten van migranten. Hoewel diplomatieke immuniteit bedoeld is om wederzijds respect tussen staten te handhaven, mag deze nooit worden gebruikt om straffeloosheid in stand te houden. Wij roepen de Nederlandse regering op om ervoor te zorgen dat geen enkele ambassade boven de wet staat en om duidelijke mechanismen te bieden voor de bescherming van alle werknemers, ongeacht de diplomatieke status van de werkgever.”

“Het beleid moet zich meer richten op het beschermen en compenseren van slachtoffers,” zegt Kristel van SHOP. “Daarnaast moet er meer ingezet worden op toegankelijke informatie en bewustzijn. Ook zien we dat uitbuiters steeds nieuwe manieren verzinnen. Ze weten vaak wanneer de Arbeidsinspectie langskomt en dan verstoppen ze de arbeidsmigranten die normaal op een matje boven de zaak slapen in vakantiehuizen totdat de controles voorbij zijn.”

Franny Parren van FairWork pleit voor een structureel meldtraject, omdat het regelen van opvang niet altijd goed gaat: “En het melden van arbeidsuitbuiting moet wel wat opleveren. Dus niet alleen het bedrijf moet beboet worden, ook moet het slachtoffer achtergehouden loon kunnen opeisen. Dat gebeurt niet altijd en dat zorgt ervoor dat mensen niet melden.” Parrens collega Yasmine Fernandez hoopt dat de inwoners van Den Haag zich bewuster worden van de signalen van uitbuiting: “Als jouw buurvrouw een au pair heeft die nooit buiten komt, of als je terugkomt van een feestje en je ziet een medewerker om vier uur ’s nachts uit een restaurant vertrekken, terwijl diegene werkt tot middernacht, dan is daar wat aan de hand.”

De Indonesische Nadya werd uiteindelijk geholpen door een au-pairbureau. Nadat het bureau hoorde van de uitbuiting, werd Nadya weggehaald uit het gezin. De Indonesische vrouw die gedwongen sekswerk verrichte, werd uit de benarde situatie bevrijd door de politie nadat een klant een vermoeden van uitbuiting meldde. De dader werd veroordeeld tot 21 maanden celstraf.

Update 17-11-2025:
Raadsleden Vincent Thepass en Hera Butt van GroenLinks hebben naar aanleiding van het artikel schriftelijke vragen ingediend bij het college van B en W. Zo willen de raadsleden weten of het college op de hoogte was van de signalen van elf huishoudelijk werkers die door diplomaten zijn uitgebuit. Ook vragen ze of het college van plan is om contact op te nemen met het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Het onderzoek is ook besproken bij NPO Radio 1, bij het programma ‘Met Mandy!’. Monica Lam, onderzoeksjournalist bij Den Haag Centraal, en Franny Parren, programmacoördinator ‘Aanpak uitbuiting achter de Voordeur’ bij FairWork, schoven in de studio aan. Dit fragment is hier terug te beluisteren.

Kent of bent u iemand die wordt uitgebuit, neem voor hulp contact op met FairWork, de Nederlandse Arbeidsinspectie (0800 5151) of de politie (0900 8844).

* Om privacyredenen zijn de namen gefingeerd.

Dit artikel is tot stand gekomen met steun van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.

De redactie biedt u dit verhaal gratis aan. Meer Haagse verhalen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.