Debat over rellen: driehoek verrast door grootschalige escalatie
Burgemeester Jan van Zanen erkent dat de autoriteiten ‘de massaliteit’ van de rellen niet zagen aankomen.
Dat bleek woensdagmiddag toen de gemeenteraad de rellen van 20 september besprak met de burgemeester. Eerder op de dag leverde hij een ‘feitenrelaas’. Daarin noemt Van Zanen het geweld ‘ongekend, ongehoord en Nederland onwaardig’. Van Zanen schrijft verder dat de Driehoek – politie, Openbaar Ministerie en burgemeester – al signalen had ontvangen dat er ‘groepjes met kwade bedoelingen naar Den Haag wilden komen’, maar een grootschalige escalatie werd niet verwacht.
Dit zorgde voor de nodige vragen bij de aanwezige raadsleden. Zo ook bij raadslid Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Hij vroeg hoe het komt dat de autoriteiten niet op de hoogte waren van de signalen en hij verzocht de burgemeester om te onderzoeken hoe de politie sociale media monitort. Guernaoui noemde de rellen ‘ondemocratisch en fout’ en de relschoppers ‘hersenloos tuig’. Hij pleitte verder voor ‘dezelfde politieinzet bij de idioten van Extinction Rebellion (XR) die de A12 blokkeren’.
De politie moet voortaan in dezelfde mate reageren bij andere relschoppers en demonstraties
Dit zorgde voor de nodige weerstand bij andere raadsleden, zowel op de linker- als de rechterflank. Zij gaven aan dat de demonstraties van XR niet in verhouding staan tot het geweld van zaterdag. Nick Kaptheijns van de PVV vond daarentegen dat de politie voortaan in dezelfde mate moet reageren op ‘rellende Eritreërs, klimaatdemonstranten op de A12, Gaza-demonstranten en de relschoppers in Scheveningen’.
‘Angstaanjagend’
Raadslid Marije Mostert (D66) veroordeelde de vernielingen aan onder meer het partijkantoor van D66. Ook noemde zij het geweld dat tegen agenten, journalisten en fotografen werd gebruikt ‘angstaanjagend’. Mostert bestreed verder de ‘desinformatie’ op sociale media dat ‘undercoveragenten bewust opruiend’ zouden hebben opgetreden. Dit lokte een reactie uit bij een aanwezige in het publiek. Hij riep dat hij dit ‘allemaal op beeld heeft staan’. Hij stormde daarna de raadszaal uit.
Ik wil deze mensen niet meer in deze stad zien
Lotte van Basten Batenburg (VVD) verzocht de burgemeester om een ‘grondige analyse’ van welke groepen er precies aanwezig waren op het Malieveld. Ook Hera Butt (GroenLinks) en Fatima Faïd (Haagse Stadspartij) verzochten om een onderzoek naar de invloeden van rechtsextremisme en antisemitisme bij de rellen.
De aanwezige raadsleden luisterden vervolgens aandachtig naar het betoog van Massimo Etalle (Forum voor Democratie), die aangaf dat ‘dit geweld niet politiek is’. “Ik neem de grootste afstand van het geweld. Ik wil hier niets mee te maken hebben.” Mostert (D66) vroeg zich daarna af hoe FvD gaat optreden tegen mensen die tijdens de rellen met FvD-vlaggen rondliepen. Etalle: “Het is niet duidelijk of mensen met die vlaggen misdrijven hebben gepleegd. En als dit wel is gebeurd: wij kennen deze mensen niet en willen verre van deze mensen te maken hebben.”
Reactie burgemeester
“Ik wil deze mensen niet meer in deze stad zien. Het is een schande, we kunnen daar niet hard genoeg tegen optreden,” zei Van Zanen in het laatste uur van de vergadering. De burgemeester stemde vervolgens in met het verzoek om een onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren naar het online monitoren van de politie. Ook zal er een analyse uitgevoerd worden, in samenwerking met onder andere de Rijksoverheid, naar de soorten groepen die aanwezig waren bij de rellen. Beide onderzoeken worden in het tweede kwartaal van 2026 verwacht.
We hebben wel degelijk sociale media afgestruind
Ook ging Van Zanen in op de vraag waarom deze gewelddadige rellen niet voorspeld waren. “Nu achteraf stellen we vast dat 1200 man gewelddadig tegen de politie heeft opgetreden. Dat konden we van tevoren niet weten.” De burgemeester zei verder dat de politie van tevoren ‘wel degelijk sociale media hebben afgestruind’.
De aanwezige plaatsvervangend politiechef De Bruin zei hierover dat een specialistisch team van de politie van tevoren op verschillende gebieden informatie heeft proberen te vergaren, bijvoorbeeld online, maar ook via wijkagenten. “Het overheersende beeld was dat er allerlei groepen naar Den Haag zouden trekken, naast de mensen die normaal wilden demonstreren. We wisten dat er ook een harde kern van voetbalclubs zou komen. En ook over de Defendgroepen hadden wij informatie. Maar de massaliteit van dit geweld, dat vooral gericht was tegen de politie, was ongekend. Zelfs met onze ervaring.”
Veiligheidsdebat
In de brief van de burgemeester staat verder dat het rechercheonderzoek naar de rol van de aangehouden personen nog loopt en het opsporen van andere relschoppers doorgaat. Verder wordt de schade geïnventariseerd en is de gemeente in gesprek gegaan met de ondernemers op en rond het Plein, waar ook vernielingen zijn aangericht.
Op de agenda stond oorspronkelijk een breder veiligheidsdebat, waarin onderwerpen als de aanpak van radicalisering, aanslagen met explosieven en andere demonstraties besproken zouden worden. Op verzoek van de raadsleden werd dit naar een later moment verplaatst. Niettemin kwamen er zestien insprekers (burgers) aan het woord over dit onderwerp. Zo ook vertegenwoordigers van Extinction Rebellion, die hun ervaringen met politiegeweld deelden.
De redactie biedt u dit verhaal gratis aan. Meer Haagse verhalen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
