Herdenking 15 augustus: de doorgegeven trauma’s uit Indië
Zaterdag, 15 augustus, wordt het einde van de oorlog in Nederlands-Indië herdacht. Schrijver Maddy Stolk is dit jaar de hoofdspreker bij het Indisch Monument in Den Haag.
‘Soedah, laat maar.’ Niet meer over praten. Dat was vaak de houding van Indische Nederlanders na de Tweede Wereldoorlog en later, na de onafhankelijkheid van Indonesië. Mede daardoor is het geleden leed in Indië nog altijd relatief onbekend, zegt schrijver Maddy Stolk. “Je vindt er gewoon weinig over in de schoolboeken. Er was ook weinig interesse in Nederland toen de mensen daar terugkwamen. Vandaar die houding van: laat maar.”
Maddy Stolk (1970) is zaterdagavond de hoofdspreker bij het Indisch Monument, waar de Japanse capitulatie en alles eromheen wordt herdacht. Haar ouders maakten beiden de Japanse bezetting van voormalig Nederlands-Indië mee, eerst als buitenkampers, maar later werden ze alsnog opgesloten in Japanse interneringskampen. Stolk debuteerde in 2023 met de autobiografisch getinte roman ‘Soedah, laat maar’. Daar is ze weer, die typisch Indische uiting van berusting. “Eigenlijk is het dubbelop,” zegt Stolk, “want ‘soedah’ betekent al laat maar. ‘Laat maar, laat maar’, staat er dus eigenlijk.”
Hij vertelde erover op de toon van een spannend jongensboek
Stolk vertelt zaterdag over haar ouders. Haar vader zweeg juist niet. “Hij kon er niet over ophouden. Maar hij vertelde erover op de toon van een spannend jongensboek. De meest verschrikkelijke dingen werden zo jeugdavonturen. Dat was, realiseerde ik me later, ook een manier van verwerken. Daardoor waren Pinkeltje en Paulus de boskabouter voor mij kinderachtig.”
Maddy Stolk vertelt over de doorgegeven trauma’s van haar ouders. (Marjolein ten Hove-Voster)
Verwijt
Stolks moeder zweeg juist. Zij zat in het vrouwenkamp Tjideng bij Batavia en overleefde daar onder zeer moeilijke omstandigheden. “Bij mijn moeder uitte het trauma zich door haar reactie op dingen die ik vertelde als ik het moeilijk had. Haar standaardreactie was: waar heb je het over, jij hebt niet in een Jappenkamp gezeten. Dat was dus een soort verwijt. Alleen als ik ziek was, was ze heel zorgzaam. Ook dat kwam weer door het kamp, waar veel ziektes heersten.”
Het probleem van haar vader leek dan op het eerste gezicht minder groot, bij hem knaagde er wel een grote heimwee naar Indië. “De kou, het eten, de natuur – alles was hier zo anders. De pijn daarover kwelde hem en die voelde ik ook. Die internaliseerde ik. Ik dacht ook: ik wil in een warm land wonen. Zo droegen mijn beide ouders hun trauma aan mij over. Dat noemen we nu een ‘transgenerationeel trauma’. Ik ben me dat pas veel later gaan realiseren. Toen ging ik graven en bleef ik graven. Hetzelfde zie je bij schrijvers als Alfred Birney en Marion Bloem, ook behorend tot de tweede generatie.”
Toen ging ik graven en bleef ik graven
In januari verscheen Stolks tweede roman, ‘Waar wij altijd geweest zijn’. Het is een familiekroniek waarin drie generaties Indische vrouwen centraal staan. Het thema is de doorwerking van het verleden in de levens van opeenvolgende generaties.
Programma
De herdenking begint zaterdag om 19.00 uur. Een van de andere sprekers is Isabelle Smit, leerling van het VCL, de school die het Indisch Monument heeft geadopteerd. Haar oma maakte de Tweede Wereldoorlog mee in een Japans interneringskamp. De voorzitter van de Eerste Kamer, Mei Li Vos, draagt Wim Kans gedicht ‘Er leven haast geen mensen meer’ voor. Tijdens de Japanse bezetting hielp haar oma Nederlandse weeskinderen en bracht zij hulp naar vrouwen in het kamp. Spoken-wordartiest Amara van der Elst (2001) draagt voor uit eigen werk. Marlon Pichel zingt samen met het Orkest Koninklijke Luchtmacht het lied ‘Aku jatuh cinta’. Talita Angwarmasse vertolkt het Indisch Onzevader.
Voorafgaand aan de herdenking zijn er overdag in samenwerking met Het Nationale Theater en andere organisaties op verschillende locaties in Den Haag activiteiten.
De Nationale Herdenking 15 augustus 1945 is rechtstreeks te volgen op NPO 1, NOS.nl, Omroep West en de Facebookpagina van Stichting Nationale Herdenking 1945 vanaf 18.45 uur. Meer informatie: www.15augustus1945.nl
