Haagse kunstenaar met hypersculptuur op Lowlands: ‘Kinetische kunst, muziek en geluid’
De licht- en geluidsinstallatie ‘Chasing the Dot: Ganzfeld = Wavefield’ van Philip Vermeulen is eind augustus op festival Lowlands te zien. Een compacte museale versie staat vanaf oktober in het Kunstmuseum.
De Haagse kunstenaar Philip Vermeulen maakt ‘hypersculpturen’: grootschalige, spectaculaire installaties die bewegen, vibreren en geluid maken, kleuren die caramboleren en die je met heel je lichaam ervaart. Met zijn grootschalige, kinetische installaties onderzoekt hij hoe de menselijke psyche daarop reageert. Licht, kleur en ruimtelijk geluid vloeien samen tot een hypnotiserende en overrompelende ‘multizintuiglijke’ ervaring, balancerend op de uiterste grens van het menselijk waarnemingsvermogen. Geen onderscheid meer tussen hemel en aarde. Spelen met de waarneming van de toeschouwer. Vermeulens licht- en geluidsinstallatie ‘Chasing the Dot: Ganzfeld = Wavefield’ is eind augustus op Lowlands in Biddinghuizen te zien onder het toeziend oog van Kunstmuseum Den Haag. Op dat festival zie je het werk in een zogeheten ‘geo dome’, een gewelfde koepel, in dit geval van 19 meter doorsnee en 12 meter hoog.
Lichtvlek
“Bij binnenkomst neem je plaats op een podium,” trapt Vermeulen af. “Dat podium baadt in het licht en op een groot beeldscherm om je heen zie je al meteen verschillende kleuren. Rood licht ligt lieflijk te klotsen, loeit intenser aan. Tot die je omsluit, omspoelt, compleet overspoelt – om even later in alle rust weg te zijn.” Aan het weinige licht dat er dan nog is, moeten je ogen wennen, legt hij uit. “Er ontstaat een nakleur, een ‘after image’, een lichtvlek die zich voor even vastzet op je netvlies. Een gesolariseerd lichtbeeld, zoals wanneer je even in de felle zon kijkt of in een trein of auto langs een bomenrij flitst, dwars tegen een felle, laagstaande zon inkijkend.”
Je hoort hem ook, die stip heeft een bepaalde klankkleur
In ‘Chasing the Dot’ zie je daardoor opeens geen einde of begin meer, geen diepte. Hemel noch aarde. Het lijkt alsof je zweeft, loskomt – terwijl ondertussen het blauw oprukt. Een geluidsveld zwelt aan. Plots is er een stip, okergeel eerst, dan groenig, tegen blauw aan. “Waar je ook kijkt, blijft die stip je achtervolgen, doorrazen, verandert nu en dan van vorm, wordt zelfs driedimensionaal. Je hoort hem ook, die stip heeft een bepaalde klankkleur.” Best angstaanjagend. De visuele hallucinatie bestaat eigenlijk alleen in de eigen waarneming, de beleving is voor iedereen anders, je hebt er geen idee van of je buur hetzelfde ziet of ondergaat. Hetgeen Vermeulen hierboven in woorden beschrijft ‘synesthesie’, een neurologisch verschijnsel dat zintuigen als het ware met elkaar ‘mengt’, kleuren zien bij muziek of smaken proeven bij woorden.
Grondprincipes
Vermeulen graaft graag in grondprincipes van de menselijke waarneming. Wat doet licht met de hersenen, hoe registreren we beweging, hoe voelt geluid? Zien we wel wat we denken te zien? En is het mogelijk om te rijmen met licht, een lichtgedicht maken, te kijken met de ogen dicht?
Hij liep stage bij kinetisch kunstenaar Zoro Feigl en staat op de schouders van de Amerikaanse ‘lichtkunstenaar’ James Turrell (1943), van wie in Kijkduin het opgeworpen, immense ‘Hemels gewelf’ sinds 1996 openbaar kunstbezit is. Verwijst graag naar het ‘spoken word’ van William S. Burroughs (1914-1997). “Ik ben veel bezig met kinetische kunst, fenomenen, muziek en geluid.” Ook de pionierskunst van de Zweedse schilderes Helga Af Klint (1862-1944) en Piet Mondriaan (1872-1944) hebben hem beïnvloed.
Buiten de hokjes kleuren is altijd ingewikkeld geweest, maar dit is mismanagement
Zijn hypersculpturen – ergens tussen machine, performance of opstelling in – beogen een gevoel van schoonheid op te wekken en op te roepen, maar ook de gevaarlijke en vernietigende krachten ervan laten ervaren. Radicale meditatie, noemt hij het.
‘Mismanagement’
Vermeulen, in 2017 afgestudeerd aan de ArtScience Interfaculty van de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (KABK) en het Koninklijk Conservatorium (KC) in Den Haag, spreekt als alumnus zijn zorgen uit over de koerswijzigingen met betrekking tot die opleiding, noemt die van een schandalige kortzichtigheid. “Deze opleiding is uniek in de wereld. Buiten de hokjes kleuren is altijd ingewikkeld geweest, maar dit is mismanagement.”
Sinds zijn afstuderen rijgt hij internationaal succes aaneen, van Museum Voorlinden (‘BoemBOem’) in Wassenaar en Rio de Janeiro (Brazilië) tot Zentrum für Internationale Lichtkunst in Hanzestad Unna, Duitsland, ’s werelds enige museum dat exclusief gewijd is aan lichtkunst. In 2020 werd hij genomineerd voor de Volkskrant Beeldende Kunstprijs. De kunstenaar heeft zijn studio in de stad en samen met zijn studie verleent dat aan zijn kunst een Haags randje.
Lowlands is heilige grond voor hem. Dat zijn werk uitgerekend dáár wordt gepresenteerd, nota bene onder de vlag van het Kunstmuseum, vervult hem met trots. Op Lowlands is overigens meer ‘Haags’ werk te zien. Zo verzorgt Rik Buter, tekenaar van deze krant, ook een presentatie.
Een compacte museale versie van de installatie van Vermeulen is vanaf 10 oktober te zien als onderdeel van ‘(Nieuwe) Iconen’, de nieuwe collectiepresentatie van het Kunstmuseum. ‘Chasing the Dot’ wordt speciaal daartoe herontwikkeld en kan alleen daar en alleen live ervaren worden. Bij die gelegenheid komt ook een monografie van zijn werk uit.
Philip Vermeulen, ‘Chasing the Dot’, van vrijdag 21 tot en met zondag 23 augustus, festival Lowlands in Biddinghuizen (Flevoland). Meer informatie: www.philipvermeulen.com
