Politie druk met demonstranten en voetbalsupporters: ‘Het moet geen wapenwedloop worden’
Het aantal demonstraties neemt toe en ze worden complexer door de groeiende polarisatie. Dat kan uitmonden in geweld, vooral als er voetbalsupporters bij betrokken zijn. De politie heeft er haar handen vol aan. In de Schilderswijk, op het Malieveld én achter het beeldscherm.
Vorig jaar werd er in Den Haag meer dan 2000 keer gedemonstreerd; aan dat aantal zit de stad nu halverwege het jaar al. Het zijn cijfers van de Haagse politie-eenheid, die al die protesten in goede banen moet leiden. “Faciliteren,” wordt het genoemd door Dennis den Os, als hoofd operatiën eindverantwoordelijk voor het grootschalig optreden. Hij werpt een blik op zijn diensttelefoon voor hem op tafel. “Het kan zijn dat ik word weggeroepen, want er is nu ook een demonstratie gaande.”
Boeren zijn onderweg naar de Tweede Kamer waar het stikstofbeleid wordt besproken. “Uit het hele land komen mensen hier naartoe om hun ongenoegen te uiten. Dat is een groot goed,” vindt de politieman. “We noemen demonstraties wel het ventiel van de samenleving; het is een gezonde manier om de druk eraf te halen. Maar het vergt wel steeds meer begeleiding.”
Mikpunt
De druk op de politie neemt toe. “Er zijn niet alleen meer en terugkerende demonstraties, ze zijn ook complexer en de grenzen ervan worden steeds vaker opgezocht,” volgens Den Os. “Dat komt door het geopolitieke speelveld, met onder meer oorlog in Gaza en Iran, en onverdraagzaamheid tussen groepen met botsende sentimenten. Voorheen hadden we de klassieke tegenstelling van extreemrechts en extreemlinks, nu moeten we allerlei bevolkingsgroepen tegen elkaar beschermen. Daarbij worden we geregeld zelf mikpunt.”
Op het Malieveld heeft de inzet van pepperspray ons gered
Zo braken er in februari 2024 rellen uit aan de Fruitweg, waar Eritrese vluchtelingen een bijeenkomst van aanhangers van het regime in hun thuisland wilden tegenhouden. In Scheveningen kwamen vorig jaar grote groepen jongeren samen na een oproep op sociale media; ze trokken een spoor van vernieling door de badplaats. In september 2025 kaapten voetbalhooligans een demonstratie tegen het asielbeleid op het Malieveld. En vorige week resulteerden de door het Marokkaanse voetbalelftal gewonnen WK-wedstrijden in ongeregeldheden in de Schilderswijk. Jongens zwaaiden er met een pistool dat later nep bleek te zijn.
Terugschieten
In veel gevallen was er na afloop kritiek op de politie. Die werd verrast door de rellen aan de Fruitweg en in Scheveningen. In de Schilderswijk werd volgens bewoners te hard opgetreden door de mobiele eenheid (ME), die het waterkanon inzette en rake klappen uitdeelde met wapenstokken. Volgens Kamerlid Mona Keijzer moet de politie juist harder optreden. Zij zei dat de politie ‘gewoon eens een keer – op de benen uiteraard – moet terugschieten’.
“Ik ben heel blij dat het niet nodig was om een vuurwapen te gebruiken,” reageert Den Os. “Dat geldt ook voor de Malieveldrellen. Wat ons daar heeft gered, is de inzet van pepperspray.” Destijds gebeurde dat met kleine busjes; sinds begin dit jaar kan de ME het bijtende spul ook verspreiden met waterwerpers. Den Os benadrukt dat daarvan nog geen gebruik is gemaakt, maar dat het goed is om het middel achter de hand te hebben. “Juist om te voorkomen dat we te snel de stap moeten maken naar letaal geweld met een vuurwapen.”
Als we moeten ingrijpen, dan ziet dat er altijd lelijk uit. Dat doet iets met de beeldvorming
De politieleiding schrok ervan dat jongens een pistool trokken in de Schilderswijk én van de politieke reactie daarop. “We moeten voorkomen dat we in een wapenwedloop terechtkomen,” stelt Den Os, die oproept tot een gematigde toon om polarisatie en verharding tegen te gaan. “Dat helpt ons bij de uitvoering van ons werk.” Dat de aanwezigheid van de politie ook agressie kan oproepen, daarvan is hij zich bewust. “Daarom proberen we proportioneel aanwezig te zijn, zoals in de Schilderswijk in eerste instantie met wijkagenten die met mensen in gesprek gingen. Maar als men de confrontatie opzoekt, grijpt de ME wel in.”
Beeldvorming
Zijn telefoon gaat een paar keer af, maar weggeroepen wordt Den Os niet; het boerenprotest verloopt rustig. “In de meeste gevallen gaat het goed,” zegt hij. “Maar als we moeten ingrijpen, dan ziet dat er altijd lelijk uit. En de beelden ervan verspreiden zich razendsnel via allerlei mediakanalen. Dat doet iets met de beeldvorming.”
Na de ongeregeldheden vorige week in de Schilderswijk verschenen filmpjes op sociale media waarop te zien is hoe jongens, schijnbaar uit het niets, geslagen worden door ME’ers. “Het is prima dat we gecontroleerd worden door de samenleving,” reageert Den Os. “Ik heb deze filmpjes natuurlijk ook gezien en we onderzoeken hoe dit is gegaan, maar wel vanuit het bredere perspectief van wat eraan vooraf is gegaan. Ik zou er graag de beelden van onze bodycams tegenover zetten, maar dat doen we pas in de rechtszaal, niet online.”
Mijn mensen hebben echt doodsangsten uitgestaan
In totaal 45 voetbalsupporters werden vorige week aangehouden in de Schilderswijk. De meeste van hen hebben een boete opgelegd gekregen, een enkeling moet voor de politierechter of de kinderrechter verschijnen. De gemeenteraad bespreekt de ongeregeldheden en het politieoptreden in de Schilderswijk vandaag (donderdag) tijdens een spoeddebat.
Malieveld
Vaak zeggen relschoppers achteraf, in de rechtszaal, dat ze zich hebben laten meeslepen en dat ze daar spijt van hebben. Zo ook Lucas. Hij stond afgelopen dinsdag terecht voor openlijke geweldpleging op het Malieveld, afgelopen najaar. De Hagenaar was destijds 19 jaar en woont bij zijn ouders op het voormalige Norfolkterrein aan de rand van Duindorp. “Zij waren bij de demonstratie van Els Rechts. Ik ben er ook even gaan kijken.” Toen de politie iemand probeerde te arresteren bij een ME-bus, werd de bus bestormd door een groep van meer dan dertig mensen. Lucas was een van hen. Net als de 31-jarige Mike uit Hardinxveld-Giessendam, die vorige maand werd veroordeeld.
Mark van Capelle en Dennis den Os (rechts) van de politie blikken terug op de ‘uitzonderlijk heftige geweldsexplosie’. (DHC/Fadel Dawod)
De twee hebben meer gemeen. Mike is een ex-militair die korte tijd voor de politie werkte. Lucas doet een vooropleiding bij Defensie. Hij wil bij de Explosieven Opruimingsdienst, bezoekt graag bunkers in de duinen, zit op kickboksen en is ADO-fan. De drugsverslaafde Mike is ook voetbalsupporter, maar dan van NAC. Hij was door hooligans van die club meegevraagd naar de demonstratie. Hij zegt alleen te zijn gegaan uit een hang naar ‘spanning en sensatie’. Huilend deed hij zijn verhaal aan de politierechter; bij de rechtszaak van Lucas is het zijn moeder die zit te snikken op de publieke tribune.
Geweldsexplosie
Mike en Lucas maken zich klein in de rechtszaal. Een wereld van verschil met hun houding die op de beelden te zien is: opgefokt en doelgericht vallen ze de politie aan. “Mijn mensen hebben echt doodsangsten uitgestaan,” zegt Mark van Capelle. Hij was onder meer verantwoordelijk voor de zes ME-pelotons die op het Malieveld werden ingezet en blikt erop terug op het hoofdbureau van de politie-eenheid Den Haag aan de Burgemeester Patijnlaan. “Agenten werden belaagd met stokken, stenen en zwaar vuurwerk. Het was een uitzonderlijk heftige geweldsexplosie.”
We hebben sterke aanwijzingen dat ook het geweld tegen de politie gecoördineerd was
Robert Tuinenburg leidde het grootschalige politieonderzoek dat werd opgezet na de rellen. Agenten bestudeerden 1700 uur aan beelden van bodycams, drones, camera’s in de stad, nieuwsuitzendingen en in beslag genomen telefoons. “Het gedrag dat je daarop ziet, ontstaat niet spontaan,” stelt hij. “Zo was er een grote groep die zich afzijdig hield van de demonstratie en, na een fotomoment (waarbij ze poseerden met spandoeken met teksten als ‘clubrivaliteit aan de kant, red Nederland’ en ‘Dutch Hooligans Firms United’, red.), massaal de A12 bestormde. Dat deed ons meteen al vermoeden dat er een organisatie achter zat.”
Uit het onderzoek bleek dat ruim een week voor de rellen, hooligans van minstens veertien voetbalclubs samenkwamen in een café in Den Haag. “Daar zijn afspraken gemaakt over het uitstralen van eenheid op de dag van de demonstratie, verzamelplaatsen en het inzetten van bussen naar het Malieveld,” zegt Frank van Dijk, plaatsvervangend hoofdofficier van justitie. “We hebben sterke aanwijzingen dat ook het geweld tegen de politie gecoördineerd was. Alleen hebben we dat niet kunnen bewijzen.”
Opsporing
Relschoppers van wie is vastgesteld dat ze geweld hebben gebruikt, kregen een nummer. NN04 werd getoond in het televisieprogramma ‘Opsporing Verzocht’. Het betrof de 30-jarige Jarvey. Zijn telefoon stond roodgloeiend toen hij na de uitzending met zijn 4-jarige zoontje uit het zwembad kwam. “Hij is zich gelijk gaan melden op het politiebureau,” zo verdedigde zijn advocaat hem vorige maand. Jarvey was eerder al veroordeeld voor betrokkenheid bij ongeregeldheden rond wedstrijden van Feyenoord, maar verzekerde de rechter dat hij ‘zeker niet’ tot de harde kern behoort. Hij ontkent ook deel uit te maken van Defend Nederland, de extreemrechtse actiegroep waarnaar hij verwees toen hij werd verhoord door de politie.
Dat hij, net als bijna alle andere relschoppers, volledig in het zwart gekleed ging, was volgens hem geen afgesproken werk. “Ik had op sociale media gelezen dat er een demonstratie was tegen het asielbeleid. Daar ben ik ook tegen, zeker. Na mijn werk heb ik me omgekleed en ben ik die kant op gegaan.” Op zijn scooter reed Jarvey de 25 kilometer naar Den Haag vanuit Vlaardingen, waar hij bij zijn tante inwoont. Hij parkeerde bij het pannenkoekenhuis op het Malieveld en liep met de meute mee naar de snelweg en later de stad in. “Ik was nieuwsgierig. Ik wilde gewoon kijken wat er ging gebeuren. En toen barstte de bom.”
Hooligans
“Om geweld te beperken, moet je begrijpen wat de plegers beweegt,” stelt Don Weenink, hoogleraar Geweld en Ordehandhaving aan de Universiteit Leiden. “Het is niet het voetbal dat agressie oproept, maar ideeën over mannelijkheid en behoefte aan afbakening van territoria. Vroeger gingen mensen uit verschillende dorpen met elkaar op de vuist bij de kermis, nu zijn het voetbalhooligans die elkaar opzoeken. Het geweld keert zich tegen de politie als deze tussenbeide komt.”
Bij beide gevallen gaat het om groepen die zich waarschijnlijk onheus behandeld, niet gehoord en benadeeld voelen
De demonstranten op het Malieveld en de jongeren in de Schilderswijk hadden al een moeizame relatie met de politie, vermoedt de socioloog. “De dynamiek verschilt, maar in beide gevallen gaat het om groepen die zich waarschijnlijk onheus behandeld, niet gehoord en benadeeld voelen. Jongens met een migratieachtergrond komen vaker dan anderen in contact met de politie en ervaren dat ook vaker als minder respectvol en soms zelfs vernederend. De demonstranten op het Malieveld wantrouwen de politiek, en de politie wordt gezien als verlengstuk daarvan.”
Moreel gelijk
“Het is vaak maar een kleine groep die uit is op rellen,” benadrukt Weenink. “Meestal zijn dat mannen die een bepaalde vertrouwdheid hebben met geweld. Ze zijn ermee opgegroeid in hun gezin of op straat. Dan wordt het een deel van wie je bent en een manier om conflicten op te lossen. Zij weten dondersgoed dat dit niet mag en dat ze in een opgewonden massa minder kans lopen om gepakt te worden. Dan kan een euforische stemming ontstaan. Als daar dan ook nog een gevoel van moreel gelijk bij komt, wordt het explosief. Voor de vermenging van politieke doeleinden en vertrouwdheid met geweld moeten we echt oppassen.”
Doelbewust geweld, zoals op het Malieveld, moet uiteraard worden aangepakt, stelt de hoogleraar. “Dat doe je door vervolging. Maar ook door hooligans in de gaten te blijven houden, en ze dat te laten weten.” In harder optreden door de ME ziet hij niets. “Geweldsincidenten worden vaak aangegrepen door politici om allerlei repressieve agenda’s door te voeren, zoals aanscherping van politieoptreden en meer bewapening. Dit leidt vaak niet tot verbetering. Als je gaat schieten, krijg je nog veel grotere rellen. Dit zien we in landen als Frankrijk, Engeland en Amerika. Je kunt beter de verbinding blijven zoeken.”
Straf
De strafzaken tegen de acht verdachten van de organisatie van het geweld tijdens de Malieveldrellen zijn geseponeerd. Voor openlijke geweldpleging zijn inmiddels 45 mensen vervolgd; 41 van hen zijn veroordeeld. Jarvey, Mike en Lucas kregen een taakstraf en een voorwaardelijke gevangenisstraf. De hoogste onvoorwaardelijke celstraf tot nu toe is voor een 26-jarige man uit Amerongen. Hij moet zestien maanden zitten, voor onder meer het in brand steken van een politieauto, en nog eens acht maanden als hij binnen twee jaar weer de fout ingaat. Er staat nog een tiental rechtszaken op de planning. Maar het onderzoek wordt nu afgerond, zegt hoofdofficier Van Dijk. “Dan kan de politie haar aandacht richten op andere, nieuwe zaken.”
De redactie biedt u dit artikel gratis aan. Meer Haagse artikelen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
