Dolle Mina’s toen en nu: ‘We strijden helaas nog voor hetzelfde’

Zittend aan de tafel in haar woonkamer blikt Spits terug op haar tijd bij Dolle Mina. Achter haar prijkt een groot bord met de iconische foto van ‘Baas in eigen buik’. “De Dolle Mina’s spraken mij erg aan. Als meisje werd ik niet erg gesteund. Ik zat dan wel op het gymnasium en haalde goede cijfers, maar het geld voor vervolgstudies was voor mijn broers. Ik had het gevoel dat ik als vrouw minder waard was. Ik groeide op met het beeld van een hiërarchische maatschappij, dus: mannen staan bovenaan. Maar ook op het gebied van sociale klasse. Ik had vroeger een vriendinnetje, maar ineens mocht ik niet meer met haar spelen. Zij ging naar de huishoudschool en ik naar het gymnasium. Zij was dus niet van mijn niveau, aldus mijn ouders. Dat heeft mij veel pijn gedaan, maar stilstaan bij je emoties was ook niet van die tijd. Je mag niet boos zijn, want dan wordt er niet van je gehouden, werd ons verteld,” zegt Spits.

Haagse demonstraties

Op 24 maart 1970 werd de Haagse afdeling van Dolle Mina opgericht. Zich aansluiten durfde Frederike Spits pas een paar maanden later. “Ik kende niemand daar en was onzeker. In het najaar van 1970 pakte ik de telefoon om het informatienummer te bellen. Maar eerst hing ik vier keer op, zo spannend vond ik het,” vertelt ze lachend. Als ze naar de eerste vergadering gaat, in Theater in de Steeg aan het Westeinde, gaat er een wereld voor haar open. “De Dolle Mina’s leerden mij hoe ik moest overleven. Ik hoorde daar de kreet ‘beter kwaad dan depressief’. En dat is precies wat ik gedaan heb. Ik heb mijn angst en boosheid over zoveel discriminatie omgezet in acties.”

In 1970 voerden de Haagse Dolle Mina’s meer dan dertig acties uit. Zo werd op 22 april Sociëteit De Witte bezet, omdat vrouwen destijds alleen werden toegelaten als echtgenote van een herenlid. Tientallen vrouwen wandelden binnen en lazen daar, temidden van alle mannen, een verklaring voor met een aantal eisen, zoals toegang voor ‘vrije’ vrouwen. Sommige mannen reageerden vriendelijk, maar er ontstond ook commotie. De vrouwen kregen termen als ‘dweil’ en ‘vies wijf’ naar hun hoofd geslingerd, schreef de Nieuwe Haagsche Courant destijds. Ria Sikkes, een van de bekendere gezichten van Dolle Mina, werd bovendien aan haar haar getrokken. Toen een persfotograaf dit wilde fotograferen, kreeg hij een klap en werd zijn fototoestel vernield door een van de mannen.

Haagse Dolle Mina’s met de eerste Ombudsvrouw, 1973. Boven: Edda Helders, Tonnie Pauw, Yvonne Eikelenburg, Ria Sikkes, Marianne Ohr, Loes Sikkes. Onder: Ruud Spaans, Frederike Spits, Sophie (achternaam niet bekend), Meta van Beek (ombudsvrouw), Wil Korrelboom.

Een andere demonstratie was tegen de aanleg van een verkeersweg door de Haagse duinen. De Dolle Mina’s maakten zich zorgen om de toenemende milieuverontreiniging. De demonstratie was geslaagd: de Duinweg werd niet aangelegd. “Daarna volgde een tweede actie tegen de aanleg van de Leidsebaan, een weg tussen Den Haag en Leiden die ook deels door de natuur zou lopen. Ik was boos op de auto-industrie, die bleef maar groeien terwijl ze de natuur kapotmaakte. Ook de aanleg van die weg is vervolgens niet doorgegaan,” vertelt Spits trots.

Huifkartocht

Voor haarzelf was de grootste overwinning de huifkartocht. Vanaf 15 april 1972 trokken de Dolle Mina’s een maand lang met een paard en een huifkar door Nederland om voorbijgangers voorlichting te geven over abortus. “We begonnen in Limburg, trokken helemaal naar Friesland en eindigden op het Binnenhof in Den Haag. Elke dag zaten er minimaal zeven vrouwen in de huifkar, die vol lag met condooms en stencils met daarop informatie over de actie. Op overnachtingsplekken werd een voorlichtingsfilm over abortus gedraaid. Het was een gigantische actie, want de actievoerders moesten weten waar en wanneer zij op de huifkar waren ingeroosterd en op welke telefoonnummers we elkaar konden bereiken. Ik weet nog heel goed dat ik enorm de slappe lach kreeg toen de actie klaar was, zo moe was ik. Maar het gaf zo’n goed gevoel, we hadden het zó goed voor elkaar. We haalden veel handtekeningen op om abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen en overhandigden die op de laatste dag aan toenmalig premier Biesheuvel.”

Na 1975, het Internationaal Jaar van de Vrouw, ging de Nederlandse overheid zich structureler richten op emancipatiebeleid. Er ontstonden gesubsidieerde vrouwenorganisaties en vrouwencentra. Dolle Mina viel rond die periode uit elkaar. Spits: “De beweging was als een nachtkaars uitgegaan. Er is nooit een officiële afsluiting geweest. Pas bij het veertigjarig jubileum van de beweging zijn we met de Haagse Dolle Mina’s van toen bij elkaar gekomen. Sindsdien zagen we elkaar regelmatig. Maar we worden ouder en een aantal vrouwen is gaan hemelen of uit het zicht verdwenen. We zijn nu nog maar met drie over: Tonnie Pauw, Mia Bleek en ik.”

Comeback

Voor Spits was het dan ook een aangename verrassing toen de beweging dit jaar nieuw leven werd ingeblazen. De ‘comeback’ was op 23 januari, exact 55 jaar na de eerste actie, door opnieuw een korset te verbranden voor het Wilhelmina Drucker-standbeeld. “Op 8 maart was ik bij de Feminist March waar de Dolle Mina’s waren. Ik was benieuwd of er ook in Den Haag een groep was, en dat bleek zo te zijn. Half augustus ging die een spandoek maken en ik wilde graag aansluiten, maar ik was bang dat ze me een oude muts zouden vinden. Tegelijkertijd wilde ik verbinding maken tussen de beweging van vroeger en nu. Toen ik erheen ging, was het meteen een warm bad. Er werden veel vragen gesteld over vroeger.”

Een van de aanwezigen was de 44-jarige Murièlle Payet. “Ineens zag ik iemand met boekjes in haar hand voor de deur staan. Dat bleek Frederike, met documentatie over Dolle Mina. Ze vertelde dat ze daar vroeger bij zat. We zeiden meteen: kom met ons meedoen. Frederike had het zo naar haar zin die avond, dat ze bleef tot we het licht uitdeden,” vertelt Payet lachend. “We leren veel van haar. De Dolle Mina’s van het eerste uur inspireren ons met hun zelfverzekerdheid, kracht en nuchterheid, maar ook door te vertellen over de acties van vroeger. Wij staan op de schouders van de Dolle Mina’s van toen, maar strijden helaas nog steeds voor hetzelfde.”

Spits spreekt vol lof over de nieuwe generatie. “Ik voel eenzelfde soort avontuurlijke spirit als toen, er is veel creativiteit en lef. Maar het grootste verschil is dat we elkaar nu persoonlijk steunen. De vergaderingen in de jaren zeventig gingen vooral over de acties, maar over persoonlijke situaties werd niet gepraat. We waren toen solidair met elkaar zonder daar woorden aan te geven. Dat is nu anders.”

Nieuwe acties

Payet legt uit waarom ze zich na de actie op 23 januari van dit jaar aansloot bij Dolle Mina. “Op school vond ik geschiedenis niet altijd interessant, maar Dolle Mina was een van de onderwerpen die ik wel heb onthouden. Ik maak me zorgen om veiligheid op straat, huiselijk geweld, femicide, discriminatie en abortus. Toen ik over de actie las in Trouw, heb ik via Instagram contact opgenomen met de Amsterdamse Dolle Mina’s. Met mijn dochters ga ik jaarlijks naar de Feminist March. De Dolle Mina’s vertelden dat ze bezig waren met het opzetten van lokale groepen, omdat er landelijk zoveel reacties kwamen.”

Payet werd vervolgens een van de eerste ‘nieuwe’ Haagse Dolle Mina’s. “Op 16 april kwamen we voor het eerst bijeen. Dat waren er toen zo’n vijftien, inmiddels zijn er bijna driehonderd actieve Mina’s in Den Haag, variërend in leeftijd van 15 tot 85 jaar. Mijn dochter is, samen met twee anderen van 15 jaar, de jongste. En ook mijn andere dochter van 17 is Dolle Mina geworden. Als je kinderen worden geboren, dan gun je ze het beste. Als je zelf seksueel grensoverschrijdend gedrag hebt meegemaakt, dan wil je er alles voor doen dat je kind dit zelf niet mee zal maken. Tegelijkertijd weet ik dat zij deze situaties waarschijnlijk ook zullen ervaren. We hebben nog een lange weg te gaan.”

Spits zegt over Payet: “Murièlle verzet veel werk achter de schermen en heeft een geweldig verbindende rol binnen onze groep. Ze is daarnaast ook heel attent op het bewaken van inclusiviteit.” Een bekende actie waaraan Payet heeft bijgedragen dit jaar was ‘Wij eisen de nacht op. Laat vrouwen veilig thuiskomen’. “Dit was een aanleiding voor veel Haagse feministen om zich bij ons aan te sluiten,” zegt ze erover. “Met de andere actie ‘Mina’s slapen op straat’ vroegen we aandacht voor veilige opvangplekken voor slachtoffers van huiselijk geweld. Op 12 december hebben we kerstballen opgehangen aan verschillende kerstbomen in het centrum van Den Haag. Daarop staan teksten als ‘Stille nacht, veilige nacht’ en ‘All I want for Christmas is vrouwenrechten’. En op 21 december, de langste nacht van het jaar, doe ik mee aan de huiskameractie, waarbij van onveilige plekken in Nederland een warme huiselijke woonkamer wordt gemaakt. In Den Haag zal dit bij de tunnel onder station Hollands Spoor zijn.”

Welke acties Den Haag in 2026 kan verwachten, willen de Haagse Dolle Mina’s nog niet verklappen, maar ze lichten een tipje van de sluier op. “Vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen werd Haagse Harry omgetoverd naar ‘Haagse Harriette’, door hem een groen-gele bh aan te doen. Met die actie werd opgeroepen om op een vrouw te stemmen. Voor de gemeenteraadsverkiezingen is er zeker weer een actie te verwachten,” belooft Payet.