Bewoners Hof Wonen zitten vast in klachtendoolhof: ‘Ik woon al jaren in de shit’

Lange tijd trad GGD Haaglanden op als een soort pleitbezorger van de bewoners. In verschillende brieven en een gerechtelijke procedure waarbij Hof Wonen tegenover zijn bewoners stond, schetst de GGD aan diverse instellingen de barre omstandigheden waarin bewoners verkeren. Daarmee lijkt te worden aangestuurd op een verbetering van de leefomstandigheden. De gezondheidsdienst benadrukt zelf dat dit niet het gevolg was van een bewuste strategie, maar eerder van toevallige samenloop, waarmee zij eerdere documentatie weerspreekt. Feit blijft dat sinds de GGD is gestopt met het weergeven van de leefwereld van bewoners richting woningcorporaties en de gemeente, veel huurders nog altijd in met schimmel besmette woningen verblijven.

De bewoners

Want Kool is niet de enige die een woning met schimmelklachten huurt van Hof Wonen. In de afgelopen vier maanden sprak deze krant vier bewoners uit verschillende delen van de stad die allemaal vergelijkbare problemen ervaren in hun corporatiewoning. Uit de meest recente raadsbrief uit 2024 over de schimmelaanpak van woningcorporaties blijkt dat er dat jaar minimaal 185 meldingen van schimmelvorming bij Hof Wonen zijn gedaan. Daarnaast blijkt uit een brief, in handen van deze krant en afkomstig van de advocaat van Hof Wonen, dat binnen de woningvoorraad in het centrum geen woningen beschikbaar zijn die voldoen aan de eisen voor mensen met een ernstige vorm van astma.

Trees Steeghs uit het Westeinde in het centrum kampte vanaf het begin van deze eeuw tot 2022 met schimmel- en vochtproblemen in haar woning. De situatie was zodanig ernstig dat deze heeft geleid tot aanzienlijke gezondheidsschade, vertelt Steeghs. Volgens haar ontstonden de klachten in haar woning nadat een badkamer op onjuiste wijze was geïnstalleerd. Werklieden plaatsten een achtergevel die niet vochtwerend bleek te zijn. Hierdoor kon vocht eenvoudig binnendringen, wat de groei van schimmels in de gehele woning tot gevolg had. Steeghs vertelt dat het, na de herinrichting van een tweede badkamer, lang duurde voordat er opnieuw schimmels in huis verschenen, omdat zij zelf ‘excessief’ ventileerde. “Erg was het voordat de tweede badkamer werd aangelegd,” zegt Steeghs. “Toen had ik schimmels, zilvervisjes, paddenstoelen, afkalvende muren, loslatende tegels, enzovoorts.” Het kostte haar jaren om juridisch erkend te krijgen dat de schimmelvorming het directe gevolg was van een bouwkundige tekortkoming. In dat proces wendde zij zich tot de Huurcommissie en de wijkrechter. Ze deed een beroep op de gemeentelijke schimmelaanpak, moest zich laten bijstaan door de pandbrigade van de gemeente en ontving ondersteuning van de GGD.

Chris van Uffelen (51) woont sinds 2022 aan de Stastokstraat in Spoorwijk. Foto’s van buren tonen aan dat veel bewoners van de straat onder slechte omstandigheden leven, maar de meesten durven niet met de pers te praten. Zij willen geen problemen krijgen met Hof Wonen. Van Uffelen laat een grote vochtplek zien in het plafond van zijn woonkamer. In die kamer zijn sporen van schimmel en er zijn grote vochtplekken op bijna alle muren van zijn slaapkamer. Volgens Van Uffelen zijn er inmiddels talloze werklieden bij hem langs geweest en heeft hij geregeld contact met Hof Wonen, maar zonder resultaat. “Die teringzooi die zij veroorzaken, wordt niet opgelost,” hekelt Van Uffelen. “En als ze dat nu wel gaan doen, krijg ik al die jaren van m’n leven die ik in de shit heb gewoond niet terug.”

Lokale media

Ook een bewoonster van de Aaltje Noordewierstraat in Loosduinen heeft al jarenlang schimmel in haar woning. Zij wil anoniem blijven. Volgens haar hebben andere bewoners in de straat het gevoel gekregen dat de corporatie niet langer de telefoon opnam nadat zij hun verhaal hadden gedeeld met lokale media. In haar woning zijn schimmelsporen zichtbaar op de ramen en de buitenkast lijkt meer uit schimmel dan uit hout te bestaan. Zelfs de muren in de slaapkamer van haar zoon zijn bedekt met grote schimmelplekken. Dit  terwijl een van de muren noch aan de badkamer noch aan een raam grenst, waardoor vochtophoping juist onwaarschijnlijk lijkt. Hoewel momenteel veel appartementen in de Aaltje Noordewierstraat worden opgeknapt – inclusief dat van haar – worden de schimmelproblemen in haar woning niet aangepakt. Volgens de bewoonster verklaarden de werklui dat dit simpelweg niet tot hun opdracht behoorde.

Sinds 2017 werkt de gemeente samen met GGD Haaglanden en de woningcorporaties Staedion, Haag Wonen en Hof Wonen aan het zogenoemde ‘Plan van aanpak schimmel- en vochtproblematiek Haagse woningcorporaties’, beter bekend als de Haagse schimmelaanpak. Doel van dit programma is het verbeteren van de woonvoorraad en daarmee het creëren van gezondere leefomstandigheden voor bewoners. Een van de centrale maatregelen binnen dit plan was de aanstelling van een onafhankelijke ‘schimmelexpert’. Deze functioneert als een vorm van noodhulp: wanneer corporatie en huurder er onderling niet uitkomen, kan de expert worden ingeschakeld voor een objectieve beoordeling. Het advies dat hieruit voortkomt, is bindend en dient door alle betrokken partijen te worden opgevolgd. De schimmelexpert kan daarbij zowel wijzen op ventilatieproblemen die door bewoners zelf worden veroorzaakt als op bouwkundige gebreken binnen de woning.

Toeval

Uit meerdere brieven en een rechtszaak blijkt dat GGD Haaglanden in het verleden bewoners ondersteunde bij het aankaarten van woninggebreken. De gezondheidsdienst verstrekte bij meerdere gelegenheden analyses en observaties aan corporaties en gemeenten, waarbij zij de situatie toelichtte en bewoners in bescherming nam. In een raadsbrief uit 2017 signaleerde de GGD bijvoorbeeld “veel wantrouwen” van bewoners jegens hun verhuurder. In een rechtszaak uit 2016 – een jaar vóór de invoering van de Haagse schimmelaanpak – werd zelfs uit een rapport geciteerd dat de GGD schreef voor een bewoner. Daarin adviseerde de GGD Hof Wonen om ‘noodzakelijke bouwkundige aanpassingen in de gehuurde woning uit te voeren alsmede de aanwezige schimmelplekken te reinigen’. Verder werden in het rapport alle gebreken tot in het kleinste detail omschreven: de schimmelvorming zou een bouwkundige oorzaak hebben gehad, er zouden onvoldoende ventilatiemogelijkheden zijn geweest en de gebreken zouden gezondheidsklachten hebben veroorzaakt en verergerd. In een brief die deze krant heeft ingezien stelde de gezondheidsdienst dat het ‘aannemelijk’ was dat de gezondheidsklachten die een bewoner ervoer, waren ‘veroorzaakt’ door een ‘milieufactor’ in de woning.

De GGD ontkent dat ze in het verleden de rol van pleitbezorger innam. In een gesprek dat deze krant had met GGD Haaglanden reageerde de beleidsmedewerker enigszins verrast op de eerdergenoemde informatie. Op de vraag of er nog altijd sprake is van wantrouwen tussen bewoners en corporaties, wil zij eerst niet antwoorden. Zij wil de betreffende brief inzien. Nadat het document haar wordt voorgelegd, erkent zij dat in het verleden inderdaad sprake was van ‘communicatieproblemen’. Later in het gesprek verduidelijkt dezelfde beleidsmedewerker dat de eerdere uitspraken voornamelijk afkomstig waren van een inmiddels gepensioneerde collega. “Die was bouwkundig beter onderlegd. Wij richten ons nu in principe op bewoners. We geven vooral gezondheidskundig advies. Wij richten ons vooral op gedragsadviezen (ventileren, red.) en hebben een klein beetje kennis van de bouwkundige aspecten,” aldus de beleidsmedewerker. Ook stelt zij dat de GGD ‘niet’ geschikt is voor een bouwkundige onderbouwing en dat de werknemers ‘niet kunnen achterhalen wat de oorzaak is’ van schimmel. Na meer doorvragen op dit punt zou er alleen ‘grofweg’ kunnen worden gezegd wat ‘ongeveer de oorzaak’ kan zijn.

Enkele weken later vertelde de woordvoerder van de GGD dat hun adviezen zich richtten op zowel ventilatie als bouwkundige problemen. Er wordt advies op maat gegeven over bouwkundige tekortkomingen en dat kan desgewenst schriftelijk worden bevestigd. Dat het zo lijkt dat die adviezen voorheen meer werden gedeeld in rechtszaken, brieven aan bewoners en aan de raad, zou berusten op toeval. Toentertijd was er ‘toevallig’ een medewerker met meer bouwkundige expertise in dienst die dat soort uitspraken zou hebben gedaan. Volgens de GGD is er tegenwoordig ‘toevalligerwijs’ niemand meer werkzaam met evenveel bouwkundige kennis. Enkele dagen later verduidelijkt de persvoorlichter bij nadere navraag dat alle medewerkers beschikken over een vergelijkbare bouwkundige basiskennis. Daarnaast benadrukt zij dat de GGD zich altijd primair heeft gericht op voorlichting, hoewel uit eerdere documenten het tegendeel blijkt.

Ook stelt de woordvoerder dat het nadrukkelijk niet de bedoeling is dat de adviezen van de dienst worden gebruikt in juridische procedures. Wel erkent zij dat dit in het verleden kan zijn gebeurd, omdat dit in de praktijk moeilijk te voorkomen is.

Bouwkundige experts

Huurrechtadvocaat Etienne Prins staat regelmatig huurders van woningen met schimmelklachten bij in rechtszaken. Hij benadrukt dat bouwkundige analyses essentieel zijn om aan te tonen dat de problemen een bouwkundige oorzaak hebben en niet het gevolg zijn van te weinig ventilatie. “Juridisch is het een spel van stellen en bewijzen,” zegt Prins. “Als het verweer goed gemotiveerd is, schuift de bewijslast weer terug naar degene die stelt. De huurder moet aantonen dat het probleem niet voortkomt uit te weinig ventileren of stoken, maar uit de woning zelf. Waar het aan ligt, is de gebrekkige woning. Dat wil je aantonen, want dat is het probleem. Daar heb je een bouwkundige voor nodig.”

Nick van Balken, woonactivist bij de Haagse afdeling van actiegroep Bond Precaire Woonvormen, legt uit dat het voor hen heel moeilijk is om actie te voeren tegen schimmelproblemen. “Ons actiemodel is daar niet voor gemaakt,” vertelt Van Balken. “Schimmel en vocht zijn ellenlange processen die jarenlang kunnen duren. Onze escalatieladder focust zich meer op uithuiszettingen, waarbij er op korte termijn een duidelijke deadline kan worden gesteld. Onze methodes creëren in deze gevallen niet meer momentum.”

Daarnaast is het een bewuste zet dat de mensen de schimmelexpert, de persoon die de onafhankelijke analyses maakt, niet kennen. Dat legt de Haagse schimmelexpert Eelco Smeele uit. Hij vervult de rol van onafhankelijk expert voor de gemeente Den Haag, namens ingenieursbureau Cauberg Huygen. “Als de schimmelexpert in Den Haag heel bekend wordt, gaan alle meldingen direct naar ons toe, terwijl de corporaties een eigen meldpunt hebben. Wij checken eerst of de bewoners zich daar al hebben gemeld. Als ze eerst bij ons komen, moeten wij dus van duizenden meldingen gaan checken of ze al worden geholpen door de woningcorporatie en moeten wij hen waarschijnlijk doorsturen. Dat vertraagt het proces weer. Daarnaast haalt dat de waardering en geloofwaardigheid weg van de vochtexpert. Al wordt op de achtergrond nu wel besproken hoe mensen beter bekend worden met de schimmelexpert zonder dat het proces gaat vastlopen.”

Hij merkt op dat één bezoek aan een straat om een analyse te verrichten doorgaans wordt gevolgd door tientallen meldingen uit diezelfde straat. “Deels wil je bekendheid hebben,” zegt Smeele. “Omdat je wilt dat bewoners makkelijk beschikking hebben over een onafhankelijk persoon. Maar dat dwarsboomt het proces, waarbij corporaties hun eigen processen leren te verbeteren.”

Structuur

Smeele licht verder toe dat de woningcorporaties vroeger alles in eigen beheer hadden. Toen was het proces heel afhankelijk van één persoon, stelt hij. “Als die niet goed was opgeleid, werd vaak eerst geadviseerd dat de bewoner meer moest ventileren. Als de schimmel daarna nog steeds bleef, kwam er weer iemand kijken. Het was een trial-and-errorproces wat in de praktijk plaatsvond. Daardoor duurden die processen heel lang.”

Volgens Smeele groeit het bewustzijn bij corporaties steeds meer. Dat zou de herstelprocessen moeten versnellen. “Veel corporaties hebben hun beleidslijn al aangescherpt op basis van onze adviezen. Daar waren ze daarvoor ook al mee bezig. Het aantal gevallen dat we nu krijgen, is lager dan vijf jaar geleden, omdat corporaties steeds meer casussen zelfstandig en sneller weten af te ronden. Maar de woningcorporaties maken nog steeds fouten. Veel hangt af van die eerste inspectie en wat die persoon op dat moment constateert. Wij zien nog steeds woningen waarbij we ons afvragen hoe het zo lang heeft kunnen doorlopen, en dan vragen we ons af waarom ze niet naar deze factoren hebben gekeken, omdat het zo duidelijk is wat de oorzaak is. Bij de meest complexe gevallen blijft het soms moeilijk om de oorzaak te vinden. Dan is de inzet van de expert noodzakelijk. En soms komt ook een eenvoudige zaak nog bij ons langs.”

Dit artikel is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

De redactie biedt u dit verhaal gratis aan. Meer Haagse verhalen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.