Hittegolf gutst door de stad: weinig koelte voor dakloze mensen
De temperaturen lopen deze week weer hoog op. Voor dakloze mensen zijn koele plekken schaars, vooral aan het einde van de dag.
Tegen het slot van de dinsdagmiddag bereikt het kwik bijna zijn hoogste punt. Het centrum ligt er verlaten bij. Een groep die maar moeizaam aan de drukkende hitte kan ontsnappen, zijn dakloze mensen. Een enkeling zit tegen een muurtje aangeplakt in de schaduw, een ander rust met zijn hoofd op zijn tas onder de bomen rondom de Grote Kerk. De Italiaanse Nikola, die net op pad is om gitaar te gaan spelen, zegt weinig last te hebben van de hitte. “In Rome was het een stuk warmer,” lacht hij opgewekt. Ook Willem moppert niet en begint over de temperaturen die hij ooit in Australië meemaakte.
“Dakloze mensen zijn niet echt klagers,” vertelt Alan Tijseling, bestuurslid bij stichting De Haagse Soepbus. “Zij dragen de omstandigheden zoals ze zijn en zullen niet snel hulp verwachten.” Maar dat betekent volgens hem niet dat er geen hulp nodig is. “Bij De Soepbus zien we mensen met verbrande gezichten en puffend van de hitte. Ik durf er donder op te zeggen dat sommigen tegen uitdroging aanzitten. En elke dermatoloog zou zeggen dat het slecht is om zonder bescherming in de zon te zitten.”
Net als Tijseling pleit ook Caroline Verduin, D66-raadslid, voor meer plekken waar dakloze mensen terechtkunnen voor verkoeling. Samen met het CDA, de ChristenUnie/SGP en de Partij voor de Dieren diende ze raadsvragen in. “Het is een kwetsbare groep met een broze gezondheid. Een aantal gebruikt drank of drugs om het leven op straat te verdoven,” vertelt Verduin. “De kans op uitdroging of oververhitting is bij hen dan een stuk groter.”
Pilot
Na activering van het Nationaal Hitteplan, sinds afgelopen dinsdag van kracht, zetten gemeenten en de GGD hun eigen plannen in werking. In 2021 stelde de gemeente het Haags Hitteplan op. Dat is er voornamelijk op gericht de risico’s van langdurige hitte voor kwetsbare inwoners, zoals zelfstandig wonende senioren, chronisch zieken en dakloze mensen, te beperken.
Dat zijn plekken waar mensen liever geen daklozen zien en waar die zich ook niet welkom voelen
Als onderdeel van dat plan houdt de gemeente deze zomer een pilot met zogenoemde ‘koeltecentra’. Hier kunnen dakloze mensen voor langere tijd ontsnappen aan de hitte zonder weggestuurd te worden. Er is koel drinkwater, er zijn toiletten en er zijn vrijwilligers aanwezig. Uit onderzoek van de TU Delft blijkt dat de temperatuur op hete dagen vooral in de stadsdelen Centrum, Scheveningen en Laak (inclusief de Binckhorst) hoog op kunnen lopen. De pilot richt zich daarom op deze gebieden.
Tijdens de eerste hittegolf in juni was de dagopvang van het Leger des Heils in de Wagenstraat de enige officiële koelteplek waar dakloze mensen terechtkonden. Volgens Verduin is deze locatie, met een beperkte capaciteit van veertig man, onvoldoende. Een woordvoerder van het Leger des Heils bevestigt dat de opvang vaak vol is, maar dat dat niet alleen het geval is op hete dagen. Tijdens de huidige hittegolf is het aantal koelteplekken voor daklozen uitgebreid naar vier, laat een gemeentewoordvoerder weten. Er zijn er twee in Laak en twee in het centrum.
Andere behoeftes
Naast meer plekken pleiten Tijseling en Verduin voor een inclusievere aanpak. Zo hopen ze op kleinschalige plekken waar verschillende groepen daklozen apart van elkaar welkom zijn. Ook denkt Tijseling dat er meer zonnebrand- en waterpunten moeten komen. “De palen staan vaak bij speeltuinen, sportvelden of terrassen. Dat zijn plekken waar mensen liever geen daklozen zien en waar die zich ook niet welkom voelen.”
Ook vindt Tijseling dat de communicatie over deze punten moet worden aangepast aan de doelgroep. Nu zijn de plekken vaak alleen digitaal te vinden, terwijl de doelgroep dikwijls geen smartphone of internet heeft. Bij een bezoek aan het Straatconsulaat blijkt dat laatste probleem al snel in de praktijk: een medewerker legt – een beetje houtje-touwtje – aan een van de bezoekers uit waar de opvang aan de Wagenstraat is. “Blijf maar naar de Wagenstraat vragen aan mensen onderweg,” besluit hij.
Als dakloze draag je ook teleurstelling met je mee, door de warmte komen daar wat extra kilootjes bij
Ricardo werkt sinds kort als vrijwilliger bij het Straatconsulaat, maar heeft ook zelf nog geen dak boven zijn hoofd. “Fysiek zorgt de hitte voor extra belasting,” vertelt hij. “En als dakloze draag je ook teleurstelling met je mee. Door de warmte komen daar wat extra kilootjes bij.” Vooral aan het einde van de dag wordt het zwaar. “De ochtenden gaan nog wel, maar in de middag word je lusteloos. En juist na twee uur kan je nergens meer terecht. Mensen pikken dan wat blikjes van de straat, halen een biertje en gaan naar een parkje.” Illustratief wijst hij naar de zwart-witfoto op de muur: een groepje dakloze mensen hangt wat rond op de bankjes bij de Koekamp.
Volgens Ricardo is er dus vooral behoefte aan plekken die langer openblijven, waar je terechtkan voor activiteiten of een maaltijd. “Als je dakloos bent, denk je niet aan je gezondheid. Gister hadden we flesjes water mee om uit te delen, maar niemand nam ze aan. Plekken waar mensen terechtkunnen voor activiteiten zorgen veel meer voor verandering wat betreft visie en mentaliteit.”
Te laat
Het idee voor deze koeltecentra is niet nieuw. In het hitteplan van 2021 werd al gepland om pilots uit te voeren met gekoelde plekken. Of die pilots toentertijd zijn uitgevoerd, blijft na navraag bij de gemeente onduidelijk. Wel blijkt uit een recente evaluatie dat de verwezenlijking van gekoelde plekken ‘tot dusverre nog beperkt van de grond [is] gekomen’. Verduin, die de gemeente voor het derde jaar op de problematiek wijst, baalt dat de gemeente ook deze zomer laat begint met de pilot. “We hebben de eerste hittegolf al gehad, de tweede begint nu, en een derde komt er vast ook nog aan.” Maar bovenal hoopt ze op permanente plekken. “Je hoopt dat er ook een idee komt voorbij de pilot. Juist deze groep heeft ook behoefte aan vastigheid en duidelijkheid.”
Zomerhitteregeling
In Amsterdam is dit jaar een speciale zomerhitteregeling voor dakloze mensen gestart dankzij een samenwerking van de gemeente en de plaatselijke GGD. Bij de afkondiging van zo’n regeling krijgen inloopcentra ruimere openingstijden, wordt via verschillende wegen informatie gegeven aan mensen op straat en worden er materialen zoals zonnebrand en petjes uitgedeeld. Alan Tijseling van De Haagse Soepbus pleit voor eenzelfde uitgebreide aanpak in de hofstad. “In de winter is een winterkouderegeling ook mogelijk, waarom kan dat ook niet in de zomer?”
De redactie biedt u dit verhaal gratis aan. Meer Haagse verhalen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
