Den Haag herdenkt doden van toen en van nu
Den Haag herdacht maandag de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Op talloze plekken werden kransen gelegd. Op het Lange Voorhout was er aandacht voor de doden van nu.
De Last Post, het dramatische trompetsignaal, heeft net geklonken. De torenklok van het Vredespaleis doet zijn werk en slaat acht keer. En daarna is het stil bij de vier zuilen van het Haags Herdenkingsmonument op het Carnegieplein. Het ‘viertal’ staat voor de zuilen van de samenleving en haar slachtoffers: Joods, protestants, katholiek en neutraal.
Het was eigenlijk al stil want dit is een zwijgende herdenking. Vertegenwoordigers van de verschillende overheden en organisaties leggen kransen. Namens de gemeente Den Haag is dat loco-burgemeester Mariëlle Vavier. Ook de senaat van de Haagsche Studenten Vereeniging is present; de sociëteit is om de hoek en daar wordt straks een biertje getapt. Uiteindelijk trekken ook de honderden ‘gewone aanwezigen’ langs het monument, terwijl Theaterfanfare Kunst voor het Volk stemmige muziek speelt. Het Wilhelmus wordt zachtjes meegezongen. Coupletten 1 én 6, zodat ook de vermaarde passage ‘de tyrannie verdrijven’ klinkt.
Mylène Tabernal (33) legt een krans namen haar partij, Volt. Zij is in maart in de gemeenteraad gekozen. “Ik vind het belangrijk om elk jaar te herdenken,” zegt ze. “Het is een mooi en nodig eerbetoon aan de slachtoffers van oorlog en een moment om erbij stil te staan dat de vrijheid die wij kennen niet vanzelfsprekend is. Dat zien we aan de randen van Europa en in de rest van de wereld. Maar iedereen verdient die vrijheid. Daar moeten we voor blijven opkomen.”
‘Nooit meer’ niet geloofwaardig
Over het Lange Voorhout schalt vlak voor 20.00 uur eveneens de taptoe, gevolgd door twee minuten stilte. Maar het programma dat daaraan voorafgaat, is beduidend anders dan elders in de stad. Dit is de ‘Alternatieve Nationale Herdenking’, georganiseerd door het Comité van Waakzaamheid Nu, een groepje van (oud-) ambtenaren en diplomaten.
Velen herdachten op het Lange Voorhout de doden van nu. (Steffie Galetta)
Een van hen is Tessa Terpstra. Vorig jaar lag de nadruk van de bijeenkomst op het genocidale geweld in Gaza, nu is de opzet breder en beslaat ze ook zaken als ‘de straffeloosheid van de Verenigde Staten en Israël en de oorlog in het Midden-Oosten’ en het kabinet. “Die belofte van ‘nooit meer’, vinden we op deze manier niet geloofwaardig,” zegt Terpstra, doelend op de opstelling van het kabinet ten opzichte van de oorlogen en het internationaal recht.
De organisatie vindt dat de herdenking ruimte moet bieden aan verschillende perspectieven, maar stelt de Tweede Wereldoorlog ‘als ijkpunt niet ter discussie’, zegt Terpstra. “Het herdenken daarvan is een heel belangrijk ritueel, maar ook een moment van reflectie. En die missen we (bij de reguliere herdenkingen, red.). Dit is het moment om collectief stil te staan bij wat oorlogsgeweld over de hele wereld met mensen doet.”
Aangrijpende verhalen
Inclusief is de bijeenkomst zeker. Er is Iraanse muziek, een Mapuche-gebed in alle vier de windrichtingen (de Mapuche zijn een inheems volk in Chili en Argentinië) en schrijver Babah Tarawally spreekt over ubuntu, een filosofie uit Zuid-Afrika. Vlaggen of spandoeken zijn er op verzoek van de organisatie niet, wel prijken de nodige speldjes van een watermeloen op de borst (een verzets- en solidariteitssymbool van Gaza) en draagt menigeen een keffiyeh, een Palestijnse sjaal.
De hedendaagse strijd tegen het fascisme moet benoemd worden, juist vandaag
De sprekers vertellen aangrijpende verhalen. Veel familieleden van Jaap Hamburger, voorzitter van Een Ander Joods Geluid, werden door de nazi’s vermoord. Hij pleit voor het internationaliseren van de nationale herdenking en deze aan te vullen met het heden. “De doden van Auschwitz, de kampen en op zee zijn verbonden met de doden in Gaza, de Sahel, Soedan en zoveel andere plekken.”
De Palestijnse schrijver en activist Ahmed Abu Artema vertelt over de verschrikkingen die hij doorstond in Gaza, waarbij een Israëlische raket zijn dertienjarige zoon doodde. “Wat is het verschil tussen de misdaden uit het verleden en de misdaden van het heden?” De Nederlands-Pakistaanse journalist Naeeda Aurangzeb bevraagt onze eigen houding ten opzichte van het wereldwijde geweld. “Nooit meer is een opdracht. De vraag is niet wat wij weten, de vraag is: wat doen wij, nu?”
Ontwerper Jip (28) uit Den Haag is voor het eerst bij een herdenking op 4 mei en herkent zich sterk ‘in wat ze hier zeggen’. “We moeten het ‘nooit meer’ uit het verleden actief verbinden aan wat er nu in de wereld gebeurt.” Gepensioneerde Johan (72) uit Amsterdam zegt dat 4 mei gaat om de strijd tegen het fascisme. “In de Tweede Wereldoorlog zijn mensen gevallen die daartegen streden. En nu komt het fascisme weer opzetten; kijk maar naar de Verenigde Staten en Israël. Dat moet benoemd worden, juist vandaag.”
Sinti en Roma
Over de hele stad ligt maandag een web van herdenkingen, lijk het wel. Van de doden van de fusillade op de Parallelweg tot de executies van verzetsstrijders op de Waalsdorpervlakte, waar de grote klok zijn stem weer verheft. Van de Nationale Kinderherdenking bij Madurodam tot het eerbetoon aan de 79 omgekomen gemeenteambtenaren op het Trekvlietplein.
Op het monument voor de Sinti en Roma aan de Vondelstraat zijn nieuwe namen toegevoegd. (Jos van Leeuwen)
Bijzonder is de ceremonie op het pleintje bij de Vondelstraat dit jaar. Op het in 2006 geplaatste monumentje voor de vermoorde Sinti en Roma zijn na uitgebreid onderzoek en overleg namen en symbolen toegevoegd. Er staan nu 81 namen op, 54 meer dan voorheen. De algemene tekst luidt: ‘Weile meer Sinti & Roma ham’ (Omdat wij Sinti en Roma zijn) ‘Opdat zij nooit zullen worden vergeten’. Loco-burgemeester Saskia Bruines legt een krans en zegt blij te zijn dat na een intensief traject het monument nu ‘passender en inclusiever’ is geworden.
