Recensie: ‘Carmen’ van Opera2Day wil niet vonken
Alles is anders in de versie die Opera2Day van de klassieker ‘Carmen’ maakte. De oorlog speelt een belangrijke rol. Er wordt gevochten voor idealen, maar de liefde delft het onderspit.
Een soldaat die vanuit een belegerde stad zijn moeder schrijft. Zo begint ‘La Révolution de Carmen’, de bewerking die Opera2Day onder muzikale leiding van Hernán Schvartzman van de klassieker van George Bizet maakte. Daarmee wordt de 150 jaar oude opera in één klap naar het hier en nu gekatapulteerd. De schrijvende zoon is net zo universeel als de piëta, de moeder die rouwt om haar omgekomen kind. Wie het wereldnieuws volgt, ziet overal schrijnende varianten op dit thema.
De oorlog speelt een belangrijke rol in deze uitvoering van ‘Carmen’ – net als in veel andere voorstellingen de laatste tijd. In Bertolt Brechts ‘Moeder Courage’, waarmee Het Nationale Theater het vorige seizoen afsloot, was de echo van het geweld in Gaza en Oekraïne ook onmiskenbaar aanwezig. Tamar van den Dop speelde Courage – gehuld in rood leer – als een oorlogsveteraan met een posttraumatisch stresssyndroom. Tania Kross breekt in de titelrol met het Carmen-cliché van de verleidelijke Roma-vrouw met grote gouden oorbellen, een strokenrok, opzichtig decolleté en castagnetten. Zij staat – ook gekleed in rood leer – als een onverschrokken rebellenleidster op de barricaden.
Onevenwichtig
‘Carmen’ is grondig opgeschud. Misschien wel té grondig. Zeker omdat de kwaliteit van de zang te onevenwichtig is om de nieuwe interpretatie te dragen. Toch is er ook veel om vrolijk van te worden. Het Gentse B’Rock Orchestra speelt met volle bezetting en ook het enthousiasme van de figuranten maakt veel goed. Het toneelbeeld is bovendien schitterend en de sfeer in Amare is feestelijk. Wie het prachtige programmaboekje leest, leert dat met de nieuwe interpretatie van de opera niet over één nacht ijs is gegaan. Alles is historisch verantwoord en conceptueel goed uitgedacht, maar in de uitvoering blijft het gemis van de traditionele ‘Carmen’ toch knagen.
‘Carmen’ is grondig opgeschud. Misschien wel té grondig
We missen vooral de zwoele Spaanse sferen; deze versie speelt niet in Sevilla, maar in het Parijs van 1871. In de nasleep van de oorlog tussen Frankrijk en Pruisen roept een groep arbeiders, revolutionairen en burgersoldaten de Parijse Commune uit, een progressieve beweging vol idealen van vrijheid en gelijkheid, waarin vrouwen een grote rol speelden. George Bizet maakte deze oorlog vanuit een bezet Parijs mee en sloot zich aan bij de Nationale Garde. Hij schreef zijn grote succesopera ‘Carmen’ in 1872 en verwerkte zijn eigen ervaringen daarin, maar liet het verhaal in Spanje spelen. Opera2Day brengt ‘Carmen’ eigenlijk terug naar Parijs.
‘Carmen’ is grondig opgeschud. Misschien wel té grondig
Tania Kross zet Carmen neer als een eigengereide ‘communarde’, die spot met de macht en haar vrouwelijkheid strategisch inzet. Zij vecht voor vrijheid en gelijkheid en sterft in het harnas, en wordt niet – zoals in het origineel – slachtoffer van een crime passionel, of femicide zoals we dat tegenwoordig terecht noemen. De liefde tussen Carmen en brigadier Jean-José overtuigt niet. De titelrol wordt door Kross – die al 250 keer als Carmen op het podium stond – vlak vertolkt. Haar stem had bij de bekende aria’s (zoals ‘L’amour est empreint de mystère’ met de originele tekst van de ‘Habanera’) te weinig zeggingskracht. Toen zij door Schvartzman werd gevraagd, was haar eerste reactie dat ze met ‘Carmen-pensioen’ was. Maar de nieuwe invulling van deze rol sprak haar zo aan, dat ze het toch deed. Jammer dat haar enthousiasme tijdens de première nog niet doorklonk. Misschien komt dat nog.
Idealen
In de pauze gaat de voorstelling door. Terwijl gasten nippen van hun drankjes, worden er door het koor strijdliederen gezongen terwijl de figuranten handtekeningen ophalen voor betere werkomstandigheden van arbeiders van de sigarettenfabriek waar Carmen werkt. Je denkt meteen aan de arbeidsmigranten die elke ochtend om vijf uur met busjes uit Haagse wijken worden opgehaald om te werken in het Westland. De idealen van vrijheid en gelijkheid moeten nog steeds worden bevochten. En op de terugweg van Amare naar het Centraal Station, passeren we bij het ministerie van Buitenlandse Zaken de plek waar onophoudelijk de namen worden voorgelezen van vermoorde Palestijnen. De oorlog is dichtbij in politiek Den Haag.
Als u nog eens naar Parijs gaat, bezoek dan op begraafplaats Père-Lachaise het monument dat voor de strijders van de Parijse Commune is opgericht. Hun droom voor een rechtvaardige samenleving werd in mei 1871 bloedig door het Franse regeringsleger neergeslagen. Hun idealen leven mede dankzij deze ‘Carmen’ voort.
De redactie biedt u dit verhaal gratis aan. Meer Haagse verhalen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
