Volop agressie tegen lokale politici: ‘Na sommige berichten loop ik anders over straat’
Bebloede post, verkrachtingsfantasieën en doodsbedreigingen. Haagse raadsleden hebben flink wat te verduren, blijkt uit een rondgang van deze krant. “Het is een cocktail van gif die ze over je heen gieten.”
‘Ik kan je verzekeren dat De Mos met een lijkzak deze stad uitgaat, echt.’ Zo luidde anderhalf jaar geleden een dreigement aan het adres van de voorman van Hart voor Den Haag, die vervolgens aangifte deed. Het Openbaar Ministerie (OM) vervolgt de verdachte, ook voor het binnendringen van het stadhuis terwijl hij een toegangsverbod had. De rechter besloot de zaak tegen de 66-jarige Hagenaar achter gesloten deuren te behandelen, nadat hij onlangs tijdens een openbare zitting zeer verward bleek. “Ik heb een camera in mijn lichaam zitten, die maakt beelden in 360 graden,” zei de man daar. “Het is een militaire beveiliging. Onder andere tegen dit soort schijnprocessen. De camera’s kunnen uw en mijn gedachten lezen.”
“Hoe gek is iemand? Gaat hij werkelijk iets doen?” Dat vraagt Richard de Mos zich af. Hij werd de afgelopen twee jaar in totaal drie keer met de dood bedreigd. Dat bleef de meeste andere raadsleden bespaard, blijkt uit gesprekken met de fractievoorzitters van alle dertien partijen in de Haagse gemeenteraad. Wel kregen zij ‘bakken haat en drek’ over zich heen. De lokale PVV ontving op het stadhuis enveloppen gevuld met bebloede watten en de inhoud van een stofzuigerzak, over de fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren (PvdD) werd online gezegd dat hij ‘maar eens goed genomen moet worden’ en een raadslid van de PvdA werd bespuugd op straat. Ze haalden er hun schouders over op, maar vinden het bij nader inzien ‘niet normaal’.
Agressie
De meeste fractievoorzitters lieten aanvankelijk weten zelf geen ervaring te hebben met bedreiging, om vervolgens tal van voorbeelden te geven van tegen hen gerichte agressie. “Ik wil het niet opblazen, daarom is intuïtief mijn eerste reactie: het komt niet veel voor,” zegt Lesley Arp (SP). “Maar ik krijg heus wel eens woedende mails en telefoontjes van mensen uit de stad.”
Ik ben hier geboren, maar krijg te horen: ‘Ga terug naar je eigen land, gelukszoeker'
De scheldpartijen van ‘anonieme toetsenbordtrollen’ op sociale media telt Arp niet mee. Die worden door de meeste andere raadsleden ook buiten beschouwing gelaten. “Het zijn er zoveel,” zegt Massimo Etalle van Forum voor Democratie (FVD), “op een gegeven moment denk je: deze belediging heb ik al eens gelezen.” Zo wordt hij uitgemaakt voor ‘engnek’, ‘kleinzoon van Mussolini’ en ‘nazi’. Yousef Assad (D66) wordt online geregeld aangevallen op zijn Irakese afkomst. “Ik ben hier geboren, maar krijg te horen: ‘Ga terug naar je eigen land, gelukszoeker.’”
Minderheidsgroepen
“De haat richting minderheidsgroepen wordt steeds extremer,” merkt Assad. “Het is een cocktail van gif die ze over je heen gieten. Met name wat mijn vrouwelijke fractiegenoten over zich heen krijgen, gaat alle perken te buiten.” Vrouwen hebben het online het zwaarst te verduren volgens bijna alle fractievoorzitters, van wie er vijf vrouw zijn. “Als witte man merk ik dat vrouwen twintig keer zoveel shit over zich heen krijgen, meer nog als je een vrouw van kleur bent,” stelt Maarten De Vuyst (GroenLinks).
Hagenaars dragen het hart op de tong en op migratie kun je aardig wat vuur aantrekken
“Het is vooral vervelend dat het bij vrouwen vaker gaat over hun uiterlijk of kleding dan over wat ze te zeggen hebben,” reageert Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Volgens Fatima Faïd van de Haagse Stadspartij (HSP) is ‘seksuele intimidatie’ online aan de orde van de dag. Janneke Holman (PvdA) ondervond dat bij haar kandidaatstelling voor de verkiezingen van 2018. “Op GeenStijl werd een foto van mij en Mikal Tseggai (nu Tweede Kamerlid, red.) gedeeld. ‘Dit zijn de nummers 2 en 4 van de PvdA Den Haag, zou u ze doen?’ Daar werd heel veel op gereageerd, voornamelijk met beledigingen, maar ook met hele verkrachtingsfantasieën. Bij Mikal, die Eritrese ouders heeft, waren de reacties ook nog eens heel racistisch.”
Asielopvang
De meeste bedreigingen volgen op debatten over specifieke onderwerpen, stellen de fractievoorzitters. Bijna allemaal noemen ze als eerste asielopvang, zoals eerder in hotels in Scheveningen en Kijkduin en op termijn aan de Sportlaan. Raadsvergaderingen en buurtbijeenkomsten daarover zijn ervaren als ‘onprettig’, ‘hoogoplopend’ en ‘verbaal agressief’. “Hagenaars dragen het hart op de tong en op migratie kun je aardig wat vuur aantrekken,” aldus Lotte van Basten Batenburg (VVD). “Mijn partij doet het wat dat betreft nooit goed: we zijn óf te soft óf racistisch.”
De een roept, een ander doet het misschien
Sloop- en nieuwbouwplannen voor het Weigeliaplein, de Haagse marktregels, de herinrichting van het Hobbemaplein en de rellen op Scheveningen in de zomer van 2024 worden door de fractievoorzitters eveneens als gevoelige onderwerpen beschouwd. “Je doet het sowieso nooit goed,” volgens Robin Smit van de Partij voor de Dieren (PvdD). “Maar de aard van de kritiek is heftiger geworden, doordat mensen minder vertrouwen hebben in de politiek.” Daar komt bij dat Den Haag als regeringszetel ook landelijk onder een vergrootglas ligt, bijvoorbeeld tijdens klimaatdemonstraties en boerenprotesten.
Sfeer
Online is de agressie afkomstig van ‘the usual suspects,’ zoals Smit ze noemt. “Dat zijn mensen die zich zitten te vervelen op de bank. Vanaf een uur of acht ’s avonds gaat het helemaal los.” Van hen gaat volgens Etalle van FVD niet het gevaar uit: “Als je echt iets wilt doen, kondig je het niet online aan.” Hij ziet de ‘toetsenbordtrollen’ als de kanaries in de kolenmijn. “Er ontstaat een sfeer van bedreigingen. De een roept, een ander doet het misschien.”
Sommige raadsleden hebben er belang bij om olie op het vuur te gooien
Politieke partijen zijn zelf ook deels verantwoordelijk voor de sfeer in de stad en op het stadhuis, vinden hun vertegenwoordigers. “Sommigen hebben er belang bij om olie op het vuur te gooien,” aldus Smit. “Door op het sentiment te spelen, creëer je vijandigheid.” In een eerder artikel over de omgangsvormen in de raad vertellen de fractievoorzitters dat schelden, op de persoon spelen en sneren niet ongewoon zijn. Daarbij werd het vaakst gewezen naar Richard de Mos en zijn partij.
Aangifte
Richard de Mos is de enige Haagse fractievoorzitter die de afgelopen periode aangifte van bedreiging heeft gedaan. PvdA’er Janneke Holman deed dat niet na het verschijnen van het eerdergenoemde GeenStijl-bericht. “Waarom niet? Goede vraag… het is toen eigenlijk nooit in me opgekomen.” Een deel van de seksueel gewelddadige en racistische reacties staat nog steeds online. “Op internet moet het wel heel extreem zijn, wil je er iets mee doen,” zegt Fatima Faïd. “Bovendien is de Haagse Stadspartij een activistische partij. De politie is daardoor niet per se altijd onze beste vriend.”
De verharding komt doordat mensen ermee wegkomen
Massimo Etalle heeft één keer geprobeerd aangifte te doen. Hij was toen nog geen raadslid, maar wel al actief lid van FVD. “Ik had een bericht gekregen dat er op me werd gejaagd. De politie liet weten er niets mee te kunnen. Ze noemde het geen concreet dreigement, maar meer een constatering.” Bij gebrek aan bewijs leidden twee van de drie doodsbedreigingen aan het adres van De Mos niet tot vervolging, tot ongenoegen van het slachtoffer. “De verharding komt doordat mensen ermee wegkomen. Het is een gedrags- en handhavingsprobleem.”
Toename
Vier op de tien raadsleden krijgen te maken met agressie, bleek in 2024 uit de tweejaarlijkse landelijke meting in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Dat is iets minder dan de 45 procent in 2022, toen de coronamaatregelen werden afgebouwd, maar nog altijd een verdubbeling ten opzichte van tien jaar geleden. Hoe vaak lokale politici in Den Haag worden bedreigd, is niet bekend. ‘De bereidheid om melding te doen verschilt per persoon en per situatie. Daarnaast worden lang niet alle (online) incidenten geregistreerd of als zodanig herkend. Om die reden kiezen we er bewust voor om geen concrete aantallen te delen,’ laat het college van burgemeester en wethouders weten in een schriftelijke reactie op vragen van deze krant. Het stadsbestuur zegt wel oog te hebben voor ‘de tendens dat de aandacht voor politieke ambtsdragers toeneemt’ en te werken aan ‘een eenduidige registratie door het Expertisepunt Veilige Publieke Dienstverlening’.
Lokale volksvertegenwoordigers zitten zo in de haarvaten van de stad, dat ze extra kwetsbaar zijn
Dat Expertisepunt is een apart loket ter bescherming van de 11.000 ambtenaren die de gemeente in dienst heeft. Sinds kort houdt het zich ook bezig met de veiligheid van bestuurders en raadsleden. “Dat is ons gevraagd nadat een wethouder een klap had gekregen in de raadzaal,” vertelt coördinator Siddiq van Goens. Hij doelt op een debat in 2024 over het strandbeleid, waarbij Robert Barker (PvdD, buitenruimte) werd geslagen door een ondernemer. “Decentrale volksvertegenwoordigers zitten zo in de haarvaten van de stad, dat ze extra kwetsbaar zijn. De gemeente is niet hun formele werkgever, maar voelt wel een morele verantwoordelijkheid om ook hen te beschermen en nazorg te bieden. Je moet elkaar stutten en steunen. We werken aan een protocol en gaan er structureel meer mensen, tijd en middelen voor vrijmaken.”
De extra inzet is een welkome versterking voor griffier Lilianne Blankwaard. Zij is het aanspreekpunt voor Haagse raadsleden en onderhoudt contact met politie en justitie. “Het is fijn om een beroep te kunnen doen op een professioneel team. We zijn een grote gemeente waarin veel omgaat. De verharding in de samenleving trekt ook het stadhuis binnen, maar we willen open en transparant blijven. Daarom heeft het presidium (een afvaardiging van de gemeenteraad, red.) ervoor gekozen om in de raadzaal geen barrière aan te brengen tussen de zitplaatsen van de raadsleden en de publieke tribune.” Wel is er beveiliging en bestaat de mogelijkheid om mensen tijdelijk de toegang tot het stadhuis te ontzeggen. “Maar liever wil je in gesprek blijven en de verhoudingen normaliseren,” zegt Van Goens, die geregeld om de tafel gaat met boze burgers. “Ik vind het een nederlaag als je naar de politie moet om aangifte te doen.”
Politieteam
Fractievoorzitters weten wat ze te doen staat bij een vermoeden van dreiging: er melding van maken bij de griffier, die het kan doorzetten naar het Team Bedreigde Politici (TBP). Dit politieteam houdt zich bezig met meldingen van landelijke en provinciale bestuurders, niet van lokale politici. Maar omdat het team deel uitmaakt van de politie-eenheid Den Haag worden uitzonderingen gemaakt voor de Haagse burgemeester, wethouders en raadsleden. “Het team kwam meteen naar me toe om de aangifte op te nemen,” vertelt De Mos.
Mijn extreme ervaring heeft me vanaf het begin al maximaal afgestompt
In 2024 ontving het TBP 363 meldingen uit het hele land, fors minder dan de 753 meldingen een jaar eerder. Maar ‘het totale aantal politici dat bedreigd wordt, is vergelijkbaar met voorgaande jaren’. In 2024 concludeerde het OM in 235 gevallen dat het een strafbare bedreiging betrof en werden 41 verdachten voor de rechter gebracht. Cijfers over 2025 zijn nog niet bekend, maar het OM verwacht dat deze vergelijkbaar zijn met die van het jaar ervoor.
Veiligheidsgevoel
Landelijk en voor wethouders is het erger, relativeren de lokale fractievoorzitters de beledigingen en bedreigingen aan hun adres. Zonder uitzondering zeggen ze een ‘dikke huid’ en ‘eelt op de ziel’ te hebben. “Mijn extreme ervaring heeft me vanaf het begin al maximaal afgestompt,” aldus Holman. VVD’er Lotte van Basten Batenburg heeft haar moeder geadviseerd nooit op sociale media te kijken. “Ik heb een groot veiligheidsgevoel,” zegt Robin Smit (PvdD), “maar na sommige berichten loop ik wel anders over straat.”
“Als ik me op openbare plekken begeef, houd ik er rekening mee dat dat er iemand op me kan afstappen, ook iemand die boos is,” vertelt Yousef Assad van D66. “In verkiezingstijd en na debatten die hevige emoties oproepen bij mensen, ben ik op mijn hoede. Vooral als ik mijn neefje bij me heb. Hij is tien jaar, maar ik houd zijn hand vast en ga met hem alleen naar plekken waar veel mensen zijn.” Ook andere raadsleden nemen maatregelen voor hun veiligheid. Zo vertonen enkelen zich niet meer op de Haagse Markt, heeft Smit als ondernemer bewust gekozen voor een winkel buiten de stad, gaat De Mos zijn aan de straat gelegen voordeur verplaatsen en woont Faïd op een geheim adres met eigen camerabeveiliging.
We hebben het filmpje uiteindelijk offline gehaald vanwege de reacties
“Bedreigingen zijn een lelijke kant van het raadswerk,” zegt CDA-fractievoorzitter Kavish Partiman. “Dat zou niet zo moeten zijn, maar ik denk niet dat we er ooit van afkomen, vooral niet nu er zoveel mogelijkheden zijn om ze anoniem te uiten.” De lokale politici gaan zelf bewust om met sociale media en schermen hun privéleven af. “Er zijn dingen die ik niet post omdat ik geen tijd heb om te dealen met alle heftige reacties,” vertelt Holman. “Dan ben ik weer een halve dag bezig met het verbergen of verwijderen daarvan. En vroeger maakte ik nog wel eens een filmpje in m’n eigen straat of bij mijn voordeur, nu ben ik daar voorzichtiger mee.”
Racistisch
Naast raadsleden zijn ook fractiemedewerkers soms doelwit van agressie. Zo werd een vertegenwoordiger van de HSP online toegewenst dat zijn kinderen op een overweg overreden zouden worden door een trein. En een Instagram-filmpje van DENK, waarin een Haagse met hoofddoek vertelt over schimmel in de woningen in haar wijk, leverde binnen een maand 1226 merendeels racistische reacties op. “Mijn achterban lijdt daaronder,” aldus fractievoorzitter Mahmood Adeel. “Onze kinderen zijn actief op sociale media, die lezen dat en groeien ermee op. We hebben het filmpje uiteindelijk offline gehaald vanwege de reacties.”
De agressie tegen volksvertegenwoordigers staat volgens Yousef Assad niet op zichzelf. “Anderen in publieke functies, zoals rechters en hulpverleners, maar ook journalisten, krijgen ermee te maken. We moeten het niet normaliseren.”
Totstandkoming
Den Haag Centraal heeft de afgelopen maanden uitgebreid gesproken met de fractievoorzitters van alle dertien partijen in de Haagse gemeenteraad. Dit is mede mogelijk gemaakt door het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. In aanloop naar de verkiezingen op 18 maart besteedt DHC ook aandacht aan de animo voor het raadswerk.
De redactie biedt u dit verhaal gratis aan. Meer Haagse verhalen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
