De ideeën van de grootste partijen over asielopvang: hoe heet wordt de soep gegeten?
De asielopvang verdeelt de stad en de politiek, zeker vlak voor de verkiezingen. Hoe denkt de Haagse gemeenteraad erover? Een gesprek met vier partijen.
“Ik zou als lokaal bestuurder geen knip voor de neus waard zijn als ik niet alles doe wat in mijn macht ligt om de asielopvang in Den Haag naar nul terug te brengen.” Richard de Mos laat er geen gras over groeien. De voorman van Hart voor Den Haag wil stoppen met asielopvang in de stad en overweegt zelfs een proces tegen de Nederlandse staat om dat af te dwingen. D66-lijsttrekker Yousef Assad noemt zo’n gang naar de rechter ‘belachelijk’. “Het is geen goed bestuur als overheden rollebollend met elkaar over straat gaan. Als je wilt besturen, kun je niet altijd alles krijgen wat je wilt. Soms moet je roeien met de riemen die je hebt.”
Dat ook in de Haagse gemeenteraad het asieldebat flink is gepolariseerd, zal niemand verbazen. Maar hoe sterk de ideeën over asielopvang van Hart voor Den Haag, D66, VVD en GroenLinks-PvdA ook uiteenlopen, de kans is groot dat zij na de verkiezingen tot elkaar veroordeeld zijn. Uit de laatste peilingen blijkt dat er over links noch over rechts een meerderheid is. Over die mogelijke samenwerking later meer, eerst de ideeën van de vier partijen.
Tegenpartij
“Wij zijn niet de Tegenpartij,” benadrukt De Mos, verwijzend naar de fictieve rechts-populistische partij van Kees van Kooten en Wim de Bie. “We hebben het college ook vaak aan een meerderheid geholpen, maar niet op het asieldossier.” Volgens hem is het maximale absorptievermogen van Den Haag bereikt. “Er is een tekort aan huizen, aan agenten, aan zorg- en onderwijspersoneel – we kunnen het niet meer aan. Het college zegt een participatiecollege te zijn, maar er is geen draagvlak voor asielopvang en ze drukken het gewoon door.”
Ik zou het mensonterend vinden als we per referendum over het lot van asielzoekers gaan beslissen
Ook de VVD heeft kritiek op de participatie. “Ons grootste bezwaar is dat het college er maar niet in slaagt om de stad goed mee te nemen,” zegt fractievoorzitter Lotte van Basten Batenburg. “Je moet een wijk erbij betrekken vóórdat je keuzes maakt.” Bewoners mogen nu bij een voorgenomen opvang hun zorgen en wensen uiten over randvoorwaarden als veiligheid, maar als het aan de VVD ligt, moeten zij ook kunnen meepraten over locatiekeuze, omvang en samenstelling van de doelgroep. “Je moet veel opener het gesprek met de wijk aangaan,” vindt Van Basten Batenburg.
Lotte van Basten Batenburg (VVD): ‘Je moet een wijk erbij betrekken vóórdat je keuzes maakt.’ (Foto’s Gemeente Den Haag)
Ze geeft als voorbeeld de voorgenomen opvang in het voormalige HagaZiekenhuis aan de Sportlaan in de Vogelwijk. “Wij spreken veel mensen die zeggen: ja, dit is een goede wijk, wij kunnen best wel wat doen. Als je dat aangrijpt, van daaruit het gesprek aangaat, kom je veel verder.”
Trots
Samir Ahraui, de nummer twee op de lijst van GroenLinks-PvdA, prijst juist de resultaten van het college. “We hebben flinke stappen gezet met de realisatie van nieuwe opvanglocaties en veel investeringsbesluiten genomen over locaties die dit jaar opengaan,” stelt hij. “Daar zal niet iedereen even enthousiast over zijn, maar ik ben er trots op dat we als stad van vrede en recht onze verantwoordelijkheid nemen.”
Ahraui weerspreekt de kritiek op de inspraak. “Ik ken geen enkel project waarvoor we zo’n groot participatietraject hebben ingericht als voor de Haga-opvang. De gemeente heeft de plicht om kwetsbare groepen op een goede manier te huisvesten. Ik zou het mensonterend vinden als we per referendum over hun lot gaan beslissen.”
Je kunt mensen niet op straat laten leven, maar had bewoners dan vooraf meegenomen in de afwegingen
D66-leider Assad prijst de gemeente eveneens voor de opvang van mensen in nood, ‘bijvoorbeeld minderjarige oorlogswezen’. Tegelijkertijd beaamt hij dat de participatie rond de opvang aan de Sportlaan ‘beter had gekund en gemoeten’. Assad wijst erop dat de buurt jarenlang heeft meegedacht over seniorenwoningen in het Haga-complex en zich vervolgens overvallen voelde door het besluit om er eerst zeven jaar 750 asielzoekers, statushouders, daklozen en jongeren op te vangen. “Ik snap dat het college het belang van de meest kwetsbaren zwaarder heeft gewogen; je kunt mensen niet op straat laten leven. Maar had bewoners dan vooraf meegenomen in de afwegingen.”
Yousef Assad (D66): ‘Je moet mensen vanaf dag één laten meedoen.’
D66 vindt dat te veel bewoners te weinig invloed hebben op besluiten die hun leven raken. Daarom pleit de partij in haar verkiezingsprogramma voor de inzet van burgerberaden. Ingelote inwoners leveren daarin direct input voor beleid. “Het verschil met de huidige situatie is dat het college niet met een volledig uitgewerkt voorstel komt,” licht Assad toe, “maar dat bewoners bij de totstandkoming van een voorstel al aan tafel zitten. Je krijgt geen gerecht opgediend, maar je wordt in de keuken uitgenodigd: dit zijn de ingrediënten en hier moeten we iets van gaan maken.”
De landelijke politiek is drukker met ruziemaken dan met het oplossen van de asielcrisis
Inspraak over de locatiekeuze vindt de D66’er lastig, want dan is het volgens hem moeilijk om tot besluiten te komen over opvang. “Maar over de omvang en samenstelling van de doelgroep kun je zeker met elkaar in gesprek.”
Halvering
Betere inspraak hangt volgens Van Basten Batenburg van de VVD nauw samen met een herziening van de wettelijke taakstelling om asielzoekers op te vangen. “We zijn de meest dichtbevolkte stad van het land en hebben weinig ruimte om locaties te bouwen,” legt ze uit. “Daarbij stapelen de groepen waarvoor we verantwoordelijk zijn zich op: asielzoekers, verslaafden en een groep dak- en thuislozen die veel groter is dan in kleinere steden. Ook vangen de gemeente en particulieren in de stad samen meer Oekraïners op dan moet. Daarom zet de VVD in op halvering van de taakstelling.”
Verdubbeling opvang
Verspreid over verschillende locaties vangt de gemeente 1100 asielzoekers op. Dat moeten er volgens de taakstelling in de Spreidingswet 2200 worden. De gemeente wil dit jaar opvanglocaties openen in Laak (Calandstraat, 250 asielzoekers), het Bezuidenhout (SoZa-locatie, 300) en de Vogelwijk (Sportlaan, 440). Daarnaast heeft de gemeente de wettelijke taakstelling om een kleine 2100 Oekraïners op te vangen. Er verblijven zo’n 4000 Oekraïense vluchtelingen in Den Haag: 1600 in gemeentelijke opvanglocaties en 2400 bij particulieren.
De Mos gaat een stap verder: hij wil de opvang van asielzoekers volledig stoppen. “De sociale samenhang in veel wijken is compleet weg, je moet acht tot negen jaar wachten op een sociale huurwoning en de regio Haaglanden kent ruim 7000 daklozen. Die mensen kunnen we niet eens helpen, laat staan als we – ik zeg het even oneerbiedig – de kraan laten openstaan.” Volgens De Mos ligt de schuld bij beleidsmakers, niet bij asielzoekers. “De landelijke politiek is drukker met ruziemaken dan met het oplossen van de asielcrisis. En dat geldt voor alle partijen, van links tot rechts.”
Richard de Mos (Hart voor Den Haag): ‘De sociale samenhang in veel wijken is compleet weg.’
Lobby
Zowel de VVD als Hart voor Den Haag wil het gesprek met het kabinet-Jetten aangaan over de taakstelling. Hoe kansrijk zo’n lobby is, is echter de vraag. Het huidige college heeft al bezwaar aangetekend tegen het aantal asielzoekers dat de stad moet opvangen, maar dat bezwaar werd ongegrond verklaard door het kabinet-Schoof. Bovendien gaat het kabinet-Jetten verder met de Spreidingswet, waardoor valt te bezien of het een precedent voor Den Haag wil scheppen.
Van Basten Batenburg heeft er niettemin vertrouwen in. “Je moet een veel steviger gesprek met het rijk voeren. Ik zie het kabinet als een ploeg die pragmatisch kijkt naar wat kan en wat werkt in de praktijk. Zo zou ik het gesprek willen aangaan: kijk naar wat we als Den Haag al allemaal doen en houd daar rekening mee.” De Mos lobbyt het liefst samen met de andere drie grote steden: “Ik neem aan dat ze in Utrecht, Rotterdam en Amsterdam dezelfde grootstedelijke problematiek hebben. En Hart voor Den Haag durft er ook het gerechtelijke gevecht over aan te gaan, omdat we goede argumenten hebben.”
Je moet mensen vanaf dag één laten meedoen: taal, dagbesteding, werk
Samir Ahraui en Yousef Assad wijzen een gang naar de rechter resoluut van de hand, maar hebben geen bezwaar tegen een hernieuwde lobby. “Wij zien ook wel dat die verdeelsleutel van de wettelijke taakstelling erg simpel in elkaar steekt,” zegt Ahraui. Maar volgens hem heeft het college al met andere gemeenten overlegd en de kwestie ook binnen de Vereniging van Nederlandse Gemeenten aangekaart. “Als je die gesprekken nog een keer wilt voeren, ‘be my guest’.” Assad voegt toe: “Als je mensen opvangt, wil je ze ook onderwijs, zorg en recreatie bieden. Dat is soms best een uitdaging. Als Hart voor Den Haag nog een keer een lobby wil opzetten, kan dat altijd.”
Snelle integratie
Waar de VVD en Hart voor Den Haag vooral inzetten op het verminderen of stopzetten van de asielopvang, richten D66 en GroenLinks-PvdA zich op een menswaardige opvang en een snelle integratie. “Je moet mensen vanaf dag één laten meedoen: taal, dagbesteding, werk,” zegt Assad. “Zo voorkom je dat er een parallelle samenleving ontstaat. We hebben een pilot gedaan om mensen mee te laten doen in vitale sectoren waar veel arbeidstekorten zijn. Dat willen we structureel gaan doen. Daarnaast is het voor ons belangrijk dat we wijken goed gaan meenemen bij een voorgenomen asielopvang.”
Doen alsof je dat de wettelijke taakstelling kunt veranderen, is niet eerlijk naar de kiezer
“Ook in het onderwijs, de zorg en de bouw hebben we veel personeel nodig,” zegt Ahraui. “Zodra asielzoekers in Den Haag komen wonen, willen we ze een intensief taaltraject aanbieden zodat ze aan de slag kunnen.” GroenLinks-PvdA wil asielzoekers daarbij helpen door de begeleiding in opvanglocaties te intensiveren en de barrières te verwijderen die werkgevers tegenkomen bij het inhuren van asielzoekers.
Samir Ahraui (GroenLinks-PvdA): ‘Het zou mensonterend zijn om per referendum over het lot van deze kwetsbare groepen te beslissen.’
Tegenstellingen
De tegenstellingen zijn duidelijk, de woorden zijn soms scherp. Maar bestuur vraagt om meer dan alleen stellingname. De vraag is of de soep zo heet gegeten wordt als ze wordt opgediend – en met wie partijen bereid zijn de stad te besturen.
“Op inhoud is ons antwoord duidelijk,” zegt Van Basten Batenburg. “Met Hart voor Den Haag hebben we de meeste overeenkomsten. Maar we hebben wel een stabiel stadsbestuur nodig. We hebben een wettelijke taakstelling voor de opvang van asielzoekers en daar hebben we ons toe te verhouden tot we haar eventueel kunnen aanpassen. Doen alsof je dat zo kunt veranderen, is niet eerlijk naar de kiezer en ik vind dat ook geen stabiel bestuur.”
We gaan met alle partijen graag het gesprek aan, behalve met de PVV en FVD
“We moeten elkaar niet overschreeuwen,” begint De Mos verzoenend. “Het nieuwe college moet een afspiegeling zijn van de verkiezingsuitslag. Als wij winnen, ga ik ervan uit dat andere partijen inzien dat we er samen moeten uitkomen. Ik ben niet van de breekpunten, maar het is evident dat er ook asielstandpunten van ons programma verwezenlijkt moeten worden.”
“Wij strijden er keihard voor om de grootste partij te worden en gaan voor een zo links en progressief mogelijk college,” stelt Ahraui. “We gaan met alle partijen graag het gesprek aan, behalve met de PVV en FVD. Maar we moeten wel eerlijk zijn: wij betwijfelen of we in staat zijn om de verschillen met Hart voor Den Haag te overbruggen.”
Opvallend genoeg gaat de voorkeur van D66 niet uit naar een voortzetting van het huidige college. “Wij streven naar een brede middencoalitie die de samenleving vertegenwoordigt, stabiel is en kan doorpakken,” zegt Assad. Samenwerking met Hart voor Den Haag sluit hij niet uit. “Als je op de inhoud afspraken kunt maken, op grote onderwerpen het eerlijke verhaal durft te vertellen, valt er denk ik samen te werken. Maar ik weet niet wat De Mos wil. Alle asielopvang sluiten, dat kan gewoon niet.”
Omwonenden
Uit onderzoek dat Ipsos I&O in opdracht van de gemeente in 2025 heeft verricht, blijkt dat 52 procent van de omwonenden vooraf positief staat tegenover opvang van nieuwkomers in hun buurt; 18 procent is negatief en 30 procent is positief noch negatief. Daarnaast verwacht 29 procent overwegend negatieve gevolgen en 22 procent overwegend positieve gevolgen van de komst van een opvanglocatie. Ipsos I&O onderzocht de meningen van omwonenden van acht opvanglocaties in Den Haag.
Dit artikel is mede mogelijk gemaakt door financiering van de Stichting Luis in de Pels.
De redactie biedt u dit verhaal gratis aan. Meer Haagse verhalen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
