Klimaatactivist Olax wil dood: ‘Alles is per definitie nutteloos’

“Daar komt bovenop dat ik heel veel moeite heb met de eindigheid van alles. We leven in een universum dat voor zover we weten oneindig is in tijd en ruimte. Waarin alles wat je doet dus per definitie nutteloos is. Alles wat er gebeurt, is niks waard omdat er een oneindigheid tegenover staat. Praktischer: alles wat iedereen ooit zal doen, wordt vergeten. Het leven heeft dus geen zin; dat is geen gevoel, dat is een beredenering.”

Is er liefde in je leven?

“Ja, heel veel. Ik heb een heel fijn sociaal vangnet van vrienden en familie.”

Is dat niet zinvol, in zekere zin?

“Als je met ‘in zekere zin’ bedoelt: binnen de relativiteit van het hier en nu, ‘sure’. Ik ben ze enorm dankbaar. Als ik het vergelijk met andere mensen die verstoten zijn omdat ze niet willen leven (bijvoorbeeld uit religieuze overwegingen, red.), mag ik me gelukkig prijzen. Hoewel, dat laatste is misschien overdreven.”

Olax heeft een ‘persoonlijkheidsstoornis niet anders omschreven’ (waarbij iemand kenmerken heeft van verschillende persoonlijkheidsstoornissen) met narcistische trekken en is chronisch depressief, vertelt hij. Ook voelt hij ‘heel veel woede’. “Die kwam er vroeger vrij ongecontroleerd uit. Veel schreeuwen, veel om me heen slaan.” In therapie leerde hij daarmee om te gaan. “Mezelf te analyseren, patronen te herkennen. Dat helpt, maar het effect daarvan is ook dat ik niks kan doen zonder erover na te denken. Ik vel een oordeel over iedere stap die ik zet, alsof altijd iemand meekijkt bij alles wat ik doe. Dat is erg vermoeiend.” Van zijn kinderjaren herinnert Olax zich weinig, al weet hij dat hij ‘geen ideale jeugd’ had. “Mijn ouders waren verre van perfect, maar ik was veilig, we waren niet superarm en er is voor zover ik weet geen ernstig misbruik geweest.”

Een belangrijke reden om zich uit te spreken over zijn stervenswens is om het ‘makkelijker’ te maken voor nabestaanden, legt Olax uit. “Ik denk dat heel veel mensen lijden onder het taboe op praten over de dood. En als mensen niet kunnen praten over hoe zwaar het leven is, wordt het alleen maar moeilijker voor ze. Met zelfdodingspogingen heb ik sommige mensen wel trauma’s aangedaan. Dat wil ik niet, ik houd heel veel van de mensen om me heen. Het bestaan van de mens, van leven, is sowieso iets prachtigs.”

Maar niet voor jouzelf?

“Zeker niet, maar ik ben een uitzondering. Ik zie het totaalplaatje en denk dat leven, het leven, best iets unieks en moois is, en iets wat – zij het niet oneindig – in stand kan worden gehouden. Er is veel kwaad, maar ook goed. Ook al is dat goede relatief en op een gegeven moment voorbij, mensen ervaren het wel. Dat verdient bescherming.”

Sonnetten

Olax is schrijver en dichter. In eigen beheer heeft hij twaalf zogeheten ‘sonnettenkransenkransen’ uitgegeven. Het letterkundig tijdschrift Neerlandistiek legt een sonnettenkrans uit als een reeks van 15 sonnetten waarvan de eerste 14 aan elkaar gekoppeld zijn (de laatste regel van het ene sonnet is de eerste van het volgende) en waarvan het 15de sonnet (het meestersonnet) bestaat uit of de eerste of de laatste regels van de 14 voorgaande sonnetten. Een sonnettenkransenkrans is een krans van 14 sonnettenkransen en bestaat uit 211 sonnetten, waarbij de laatste regels van de 14 meestersonnetten ook weer een sonnet vormen.

Poëzie is ‘grotendeels tijdverdrijf’, zegt Olax. “Wat me eraan boeit is het taalspel, de puzzel. Een begin en een einde te maken, dat in te kleuren op een manier die precies klopt, qua metrum en rijm. Ik wil dat ooit wel afmaken. Als ik dat doe, ben ik de allereerste persoon ter wereld die zoiets gedaan heeft.”

Hoe zou je het vinden om dat te bereiken?

“Ik kan er heel cynisch over doen, het maakt natuurlijk niets uit. Maar het is ook weer raar om het niet af te maken als je al zo ver bent. Het is een haalbaar doel om jezelf te stellen waar je niemand kwaad mee doet. Ik heb alleen nu niet echt de drive er verder mee te gaan, nu ik met XR iets anders te doen heb.”

Een kleine twee jaar geleden kwam Olax via zijn zus in aanraking met klimaatactiegroep Extinction Rebellion (XR). Enthousiast over hun demonstraties ging hij eens kijken bij een blokkade van de A12, waar hij met mensen praatte en besloot een actietraining te volgen. Een dag later stond hij zelf op het asfalt. “Voor het eerst in mijn leven had ik het gevoel: dit betekent iets. Een tijdje later concludeerde mijn behandelaar dat een maand XR betere therapie voor me was geweest dan alle reguliere therapie die ik in de twintig jaar daarvoor had gevolgd. Het gaf me hoop, zingeving, het idee dat je iets kunt doen tegen onrecht.”

Waaruit bestaat die zingeving?

“Die is uiteraard relatief: er komt een punt dat al het leven op deze planeet voorbij is. We werken er momenteel heel hard aan om dat zo snel mogelijk te doen, we stevenen in sneltreinvaart op een dystopie af. Iedereen gaat lijden, mensen in het globale zuiden doen dat nu al (door de effecten van klimaatverandering, red.). Maar we kunnen de dystopie vormgeven, zoveel mogelijk solidair zijn met elkaar en leren samen te werken. Daar draag ik graag iets aan bij.”

Waarom zou je actievoeren voor een wereld waarin je zelf niet wilt leven?

“Het wordt hier een heel klein beetje beter door. Daar komt bij dat het enige goede dat je met privilege kunt doen, het afbreken is. Ik ben ontzettend geprivilegieerd: ik heb een werkend intellect, een functionerend hart en ben lichamelijk semi-gezond. Dus is dit wat ik moet doen.”

Begin april kreeg Olax thuis bezoek van twee politieagenten. Officieel vanwege geluidsoverlast, maar ze vroegen hem ook of hij van plan was naar de XR-demonstratie te gaan de volgende dag. Olax vond het zeer intimiderend. “Sindsdien schrik ik heel erg van de deurbel.” Door de vele klappen die hij bij demonstraties van de politie heeft gekregen, heeft hij bovendien niet alleen lichamelijke pijn, maar ook paniekaanvallen en slaapproblemen. “Ik leef in angst in mijn eigen huis.” Hij glimlacht flauwtjes. “En dan heb je soms ook ineens een afspraak met een journalist.”

Is het activisme waard dat je er zelf zo onder lijdt?

“Iedere klap die ik krijg, krijgt een ander niet. Ik heb niet zoveel te verliezen.”

Perspectief

Olax’ vooralsnog laatste verzoek om euthanasie werd eind vorig jaar afgewezen. Een van de criteria (zie kader) om euthanasie te verlenen is dat er geen behandelingen meer zijn die zouden kunnen helpen. Dat gaat voor Olax niet op. Zijn behandelaren ‘zien perspectief’ om zijn situatie te verbeteren door het volgen van schematherapie (een vorm van psychotherapie), schrijft het Expertisecentrum Euthanasie in een brief aan Olax. Maar hij heeft al eerder schematherapie gevolgd en ziet er weinig heil in dat opnieuw te doen. “Om te kunnen zeggen dat ik uitbehandeld ben, hebben we al allerlei behandelingen gedaan. Een hoop daarvan hebben het alleen maar erger gemaakt.”

Ruim twee jaar geleden kreeg Olax medicatie voorgeschreven die wél aansloeg. “De medicatie gaf me energie en wat meer de ruimte, waardoor ik me ook kon aansluiten bij XR. Ik huppelde door het leven, zo ongeveer, maar ook toen is er geen moment geweest dat ik wel wilde leven.” Intussen heeft hij ervoor gekozen te stoppen met de medicatie. “Het was best fijn om die depressie minder te ervaren, maar het voelde ook heel bevrijdend om weer meer mezelf te zijn. Al ervaar ik een heleboel meer woede, het is wel authentieker. En als je een beetje om je heen kijkt in de wereld, is die woede volkomen terecht. Die wil ik niet onderdrukken.”

Liefde en woede

Binnenkort heeft Olax een eerste gesprek bij een nieuwe huisarts. De hoop dat hem euthanasie verleend wordt, heeft hij inmiddels laten varen. “Mijn vertrouwen in mijn behandelaars is enorm geschaad. Het is nooit hun intentie geweest om mij naar euthanasie te begeleiden.” Zijn oma heeft recent haar leven beëindigd door onder medische begeleiding een kleine twee weken niet te eten en te drinken. “Dat was goed, het was eerlijk.”

Hij hoopt dat zoiets voor hem ook mogelijk is. “Je moet behoorlijk wanhopig zijn om een zelfdodingspoging te doen. Het is ontzettend onnatuurlijk, je hele lichaam schreeuwt dat je het niet moet doen.” Tijdens de poging met helium verloor hij stukje bij beetje zijn bewustzijn. “Stapsgewijs bestonden bepaalde dingen niet meer in mijn hoofd. Ik had een idee van verlies, ik wist dat er heel veel meer was, maar wist niet meer wat dat was. Alsof de echte wereld een droom was die ik me niet kon herinneren.” Erna had hij maanden nachtmerries. “Het was enorm traumatisch. Het moet heel slecht met me gaan, wil ik zoiets weer eens proberen.”

Intussen gaat Olax door bij Extinction Rebellion, hoewel dat veel van hem vraagt. “Ik maak mezelf kapot ermee, het gaat niet goed samen met voor jezelf zorgen. Het is allemaal heel veel. Als ik in mijn eentje ben, gaat mijn hoofd soms op slot en doe ik dagenlang niets. Maar bij XR is er heel veel liefde, en heel veel woede. Dat past goed bij mij.”

* Olax’ echte naam is bekend bij de redactie.

* Denk je aan zelfdoding? Neem dan 24/7 gratis en anoniem contact op met 0800-0113 of chat op 113.nl.