Baldwins ballingschap met de blik van nu
West Den Haag belicht de Turkse jaren van schrijver en activist James Baldwin. “Hij is een gesprekspartner voor vandaag.”
‘Ballingschap kiest jou,’ schreef Özkan Gölpinar in zijn poëtische monoloog voor de tentoonstelling ‘This Morning, This Evening, So Soon – Turkey Saved My Life’ in West Den Haag. De curator liet zich inspireren door de Afro-Amerikaanse schrijver James Baldwin (1924-1987), die de VS ontvluchtte voor racisme en homofobie. Na een paar jaar in Parijs kwam Baldwin in Istanboel terecht. Over die periode – tussen 1961 en 1971 – gaat deze expositie. Vier kunstenaars onderzoeken hun persoonlijke connectie met Baldwin. Dat levert volgens Gölpinar geen eerbetoon op, maar een doorlopend gesprek over verzet. “Baldwin is voor mij geen afgeronde kwestie. Hij is een gesprekspartner voor vandaag.”
Overwinnaar
Dat de expositie te zien is in het voormalige gebouw van de Amerikaanse ambassade heeft symbolische waarde. James Baldwin was een belangrijke figuur in de Afro-Amerikaanse burgerrechtenbeweging en zijn boeken bereikten een groot publiek. Zijn activisme bracht hem in het vizier van de autoriteiten; in zestien jaar tijd verzamelde de FBI bijna tweeduizend documenten over hem. “Met deze tentoonstelling is Baldwin te zien in een gebouw dat deel uitmaakte van de Amerikaanse overheid. Niet als slachtoffer of als individu dat werd onderzocht vanwege staatsgevaarlijkheid, maar als een soort overwinnaar die nog steeds een inspiratiebron is voor zoveel mensen,” zegt de curator.
In Istanbul voelde Baldwin een vorm van acceptatie die hij in New York en Parijs niet had gevoeld
Gölpinars monoloog is onderdeel van een video-installatie van fotografe Diana Blok. Deze bestaat uit vijf geportretteerden die ieder een fragment voorlezen. Als een van hen spreekt, blijven de anderen in stilte zitten. Twintig minuten lang word je als kijker geconfronteerd met hun fronsende blikken. Blok werpt hiermee een ander licht op de stem van verzet: niet het geluid, maar juist de intrigerende stilte tussen de fragmenten is het voelbaarst.
Prenten uit de graphic novel van Sai Rodrigues. (Jhoeko)
Baldwin had last van een writer’s block toen hij door een vriend werd uitgenodigd om in Istanboel te komen wonen. De jaren die volgden – in gekozen ballingschap ver weg van het raciale geweld in de VS – waren zijn productiefste en invloedrijkste. Illustrator Sai Rodrigues maakte er een graphic novel over. De zwart-witprenten laten een strijdbare Baldwin zien. Op de prent ‘Take This Hammer’ is een woedende Baldwin te zien die met een hamer op een Amerikaanse stoomlocomotief slaat, terwijl hij met zijn voeten in het water staat.
Acceptatie
In Istanboel vindt Baldwin innerlijke vrijheid en ruimte om als zwarte queer man zichzelf te zijn. “In de metropool voelde Baldwin een vorm van acceptatie die hij in New York en Parijs niet had gevoeld,” vertelt curator Gölpinar. “Hier kreeg hij het gevoel weer te kunnen ademen.” De prent ‘The Exile’ toont Baldwin met zijn ogen dicht wandelend door een Turks steegje. ‘Ik kwam, omdat ik mezelf niet meer kon horen’, luidt het onderschrift.
In documentaire ‘Meeting the Man: James Baldwin in Paris’ (1970) eist de schrijver dat we bij onszelf nagaan wie we willen zijn. Dat we vrijheid niet in de wereld om ons heen, maar in onszelf moeten zoeken. In een van de expositieruimtes staat een typemachine met een uitgetypte quote van Baldwin uit de documentaire: ‘Everyone you’re looking at is also you. You could be that person. You could be that monster, you could be that cop. And you have to decide, in yourself, not to be.’
‘This Morning, This Evening, So Soon – Turkey Saved My Life’, te zien tot en met zondag 31 mei, West Den Haag. Op zaterdag 30 mei is er een publieksprogramma. Meer informatie: www.westdenhaag.nl
