Kunstenaarskoppel toont kleurige papierkunst in Museum Rijswijk
‘Fibers of Life’, zo heet de tentoonstelling van Peter en Pat Gentenaar op de dertigste Papier Biënnale in Museum Rijswijk. Ze werken allebei met papier, maar op heel verschillende wijze.
Peter en Pat Gentenaar ontmoetten elkaar in 1969 op een halloweenfeest van het College of Arts and Crafts in Californië. De hippieperiode was daar net op zijn hoogtepunt. Peter (1946) volgde er een master in grafische technieken en Pat (1949) een bachelor in textielkunst. Peter moest terug naar Nederland en Pat volgde hem. Ze ontdekten hoeveel mogelijkheden het werken met papier bood en bleven experimenteren, ieder op hun eigen manier. In Museum Rijswijk exposeren ze nu met de tentoonstelling ‘Fibers of Life’.
Het kunstenaarskoppel heeft een relatie met Museum Rijswijk die ver teruggaat. Niet alleen heeft het museum werk van hen in de collectie, ze waren ook de initiatiefnemers van de eerste zeven Papier Biënnales in het museum (van 1996 tot 2004). De Gentenaars vroegen kunstenaars uit hun wereldwijde netwerk bij wie papier in het werk de hoofdrol speelt, om dat in te sturen. De biënnale van 2026 is de dertigste, een mooie aanleiding voor een overzicht van het Rijswijkse koppel dat zoveel voor de papierkunst in binnen- en buitenland heeft betekend.
Golven en draaiingen
Het werk van Peter Gentenaar bestaat uit opkrullende papiersculpturen. In 2009 werd hij gevraagd om de abdijkerk in Saint Riquier, Frankrijk, te decoreren voor het klassieke muziekfestival dat in de indrukwekkende gotische kerk werd gehouden. De kerk vormde de perfecte achtergrond voor de meer dan tachtig sculpturen die in deze tentoonstelling te zien waren. De foto’s op internet wekten internationale belangstelling.
Ik heb slechts gedeeltelijk controle over het proces en dat maakt het juist zo spannend
Papier maken betekent werken met water en plantenvezels. Gentenaar gebruikt een techniek waarbij hij zelf papierpulp maakt van vezels en daar kleur aan toevoegt. Hij giet de pulp over een plat geraamte van dunne bamboestrips. De sculpturen krijgen nu pas echt vorm: het nog vochtige vel met daarin de bamboe wordt met touwen en katrollen opgehangen. Tijdens het droogproces krimpt het papier wel, maar de bamboe niet. De spanning en krachten die dan ontstaan, zorgen voor de draaiingen, golven en krullen. ‘Ik heb slechts gedeeltelijk controle over het proces en dat maakt het juist zo spannend,’ aldus Gentenaar. Een van zijn bekende uitspraken luidt: ‘Mijn sculpturen zijn te vergelijken met een herfstblad, het blad is vlak zolang het vochtig is, maar zodra het opdroogt krult het langs de nerven.’
Peter Beater
De vezels die Gentenaar gebruikt, worden urenlang met water vermalen in een machine die de ‘Hollander’ heet. Deze machine of ‘maalbak’ is oorspronkelijk uitgevonden door molenaars uit de Zaanstreek rond 1650. Het veroorzaakte destijds een revolutie in het maken van papier, omdat het veel sneller ging dan voorheen. De Zaankanters hielden hun uitvinding aanvankelijk strikt geheim; als iemand er toch met de kennis vandoor ging, werd hij achtervolgd door een moordploeg. In 1991 ontwikkelde Peter Gentenaar zijn eigen ‘Hollander’ (te bekijken op de tentoonstelling) om de vlas- en hennepvezels te vermalen en noemde deze de ‘Peter Beater’.
Ze schildert als het ware met papierpulp
Naast de pulpmaler hebben de Gentenaars ook hun eigen tafel ontworpen waarvan het water makkelijk kan worden afgevoerd en het papier vacuüm kan worden gezogen. Er is niet alleen veel vraag naar het wérk van het stel, maar ook naar de door hen ontworpen pulpmalers en droogtafels.
In 2018 werkte Peter Gentenaar samen met Iris van Herpen voor haar couturecollectie getiteld ‘Ludi Naturae’. Hij ontwierp zwevende installaties rond de kledingstukken van Van Herpen, die in Parijs geëxposeerd werden. De foto’s die Jean Baptiste Mondino daarvan maakte, zijn op de tentoonstelling te zien.
Tuin
Pat Gentenaar werd geboren in San Francisco en groeide op in Mountain View, in de Santa Clara Valley (nu Silicon Valley). Het leven in Nederland was een grote overgang voor haar, maar ze bleef. Hoewel Peter en Pat Gentenaar allebei met papierpulp werken, is het resultaat totaal verschillend. Pat haalt haar inspiratie uit de natuur, ze maakt tweedimensionale werken die volledig uit papiervezels bestaan. Plantaardige vezels worden in een papiermolen vermalen tot een fijn, spinragachtig materiaal, dat zij met water verdunt. De gekleurde pulp giet zij in dunne, transparante lagen over elkaar. Ze schildert als het ware met papierpulp. Het resultaat is een dun vel doorschijnend papier waarin de lagen elkaar overlappen; dat geeft prachtige kleuren. Pat blijft inspiratie halen uit haar jeugd in Californië en de grote tuin van haar oude Hollandse boerderij in Rijswijk.
China Spring van Pat Gentenaar. (Bas Czerwinski)
China
Tien jaar lang zwierf een groot aantal werken van het kunstenaarskoppel rond in China, in de omgeving van Shanghai. Na exposities in het Suzhou Jinji Lake Art Museum in 2017 en deelname aan de Jinji Lake Biënnale in 2018 bleef het stil. De verblijfplaats van de vele papiersculpturen en papierpulpschilderijen was onduidelijk. Na lang lobbyen arriveerde begin mei eindelijk een grote container in Rijswijk met het werk van de Gentenaars. Voor beide kunstenaars was het een feest om de lang verloren schilderijen en sculpturen in zo’n goede staat terug te zien. Deze werken zijn nu ook toegevoegd aan ‘Fibers of Life’.
Peter en Pat Gentenaar, ‘Fibers of Life’, tot en met zondag 6 september, Museum Rijswijk. Meer informatie.
De redactie biedt u dit artikel gratis aan. Meer Haagse artikelen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
