Wandelpaden in parken liggen nog vol met grijs gruis van Tata Steel
Vele wandelpaden in de stad zijn nog bedekt met een verharding van vervuilende staalslak. Het grijze gruis blijft voorlopig liggen.
Rare toestanden, twee jaar geleden op het Koningsplein. Een door de gemeente aangebrachte laag ‘halfverharding’ bleek irritatie aan ogen en longen te veroorzaken. En jeu-de-boulers ontdekten dat het spul aan de magneten bleef zitten die zij gebruiken om ballen op te tillen. Niet direct gevaarlijk, wel verontrustend.
Het grijze gruis, aangeduid met de onschuldig klinkende naam ‘Duomix’, bleek een afvalproduct te zijn van Tata Steel. Het spul bestaat uit fijngemalen staalslak, die overblijft bij de productie van staal, jaarlijks zo’n 650.000 ton. Materiaal dus dat Tata kwijt moet zien te raken, want ergens storten mag niet. Tata zou het probleem kunnen oplossen door de staalslak te wassen, maar daar zou dan weer een financiële compensatie voor moeten komen. Tegelijk ligt het bedrijf ook onder vuur over de luchtvervuiling die het veroorzaakt.
Op de lijst staan bekende parken en plantsoenen
De gemeente greep in op het Koningsplein. Dat moest wel, want het wordt druk gebruikt door spelende kinderen en sportende volwassenen. De grijze laag maakte plaats voor keurig maar duurder grof zand. B en W deed Duomix meteen in de ban. De toenmalige wethouder Robert Barker (Partij voor de Dieren) schreef in een brief aan de gemeenteraad: ‘De zorgen voor milieu en gezondheid zijn gewoon te groot en daarom kiezen we ervoor om Duomix niet meer aan te schaffen.’ Daarop volgde een plaatselijk verbod op het gebruik van staal- en hoogovenslakken als verharding en als fundering.
Speeltuinen
Vijf andere locaties zijn sindsdien ook gesaneerd: drie jeu-de-boulesbanen en twee speeltuinen. Maar uit een groot onderzoek in parken en plantsoenen blijkt nu dat er op bijna 70.000 vierkante meter wandelpad nog staalslakken liggen. Op de lijst staan bekende parken en plantsoenen als Oostduin-Arendsdorp, het Rosarium (Jozef Israëlsplein), Clingendael, het Zuiderpark en het Westduinpark. Die allemaal aanpakken kost tussen de vijftien en twintig miljoen euro.
De redenering van het ministerie lijkt op juridisch gegoochel
Dat geld heeft de gemeente niet, maar een directe sanering is ook niet nodig volgens de GGD, zegt wethouder Arjen Kapteijns (Pro, milieu). “De kans op gezondheidsrisico’s is klein als het materiaal stabiel is en er geen direct contact is met mensen. Er zijn nu geen plekken met acute gezondheidsrisico’s.” Wel wordt overleg gevoerd met de volkstuincomplexen Nut en Genoegen aan de Meppelweg en De Uithof over het ‘vervolgproces’. Mogelijk is hier wel een sanering noodzakelijk.
Gegoochel
Terwijl de gemeente Den Haag en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) hebben opgeroepen tot een landelijk verbod op het toepassen van staalslak in verhardingen, treuzelt het rijk. In december zegde het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de gemeenten in een toen niet openbaar gemaakte circulaire zelfs de wacht aan, blijkt uit onderzoek van het journalistieke collectief Investico. Ze zouden geen verboden mogen uitvaardigen, want ‘een beperking op lokaal niveau belemmert onnodig de afzet van secundair materiaal dat wel voldoet aan de kwaliteitseisen’, aldus directeur-generaal Afke van Rijn. De vertaling hiervan is volgens milieurechtadvocaten dat gemeenten Tata Steel niet dwars mogen zitten bij het uitrijden van afval. Jurist Anne de Vries op de site van Investico: ‘Ik vind het tamelijk schokkend. De redenering van het ministerie lijkt op juridisch gegoochel om de afzetmarkt voor staalslakken veilig te stellen.’
Voorlopig staan we met onze maatregelen stevig in onze schoenen
Wat de situatie er niet duidelijker op maakt, is dat het ministerie eerder wel een tijdelijk verbod op het gebruik van staalslak had afgekondigd. Dat loopt begin 2027 af. In maart dit jaar, na het aantreden van het kabinet-Jetten, herriep het ministerie het eerdere verbod op gemeentelijke ingrepen. Arjen Kapteijns: “Gemeenten hebben dus wel de ruimte om zelf te besluiten of zij een verbod invoeren. We wachten nu op een nieuw landelijk beleidskader. Maar voorlopig staan we met onze maatregelen stevig in onze schoenen.” Recent kondigde staatssecretaris Annet Bertram, oud-gemeentesecretaris van Den Haag, aan dat er in elk geval de plicht komt om bij gebruik van staalslakken aan te tonen dat er geen vervuiling zal optreden.
Fonds
Wat een groot probleem blijft voor de gemeenten, zijn de kosten van het op grote schaal weghalen van het grijze gruis. De gemeente Den Haag heeft de benodigde miljoenen niet in kas. De VNG vindt dat er een landelijk fonds moet komen voor het aanpakken van de tweehonderd met staalslak vervuilde plekken in Nederland. “Wat we kunnen doen,” zegt Kapteijns, “hangt af van de hoogte van de middelen die het rijk eventueel beschikbaar stelt via een compensatie- of saneringsfonds.” Tegelijk zegt hij dat de gemeente in contact blijft met de GGD en de Omgevingsdienst Haaglanden over eventuele risicoplekken. Verder wordt nog gewacht op een onderzoek van het RIVM. “Maar als er zich acute gezondheidsrisico’s voordoen, zullen we niet aarzelen in te grijpen.”
De redactie biedt u dit artikel gratis aan. Meer Haagse artikelen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
