Dominee Van Nieuwpoort schrijft pamflet: ‘Bijbel biedt ons meer weerstand dan drones en raketten’
De teksten zijn eeuwenoud en toch biedt de Bijbel houvast in donkere tijden. In het bijzonder het boek ‘Daniël’, betoogt dominee Ad van Nieuwpoort.
Een ‘pamflet’, noemt hij het. Het boekje ‘Buig niet’, ondertitel: ‘Bijbels tegengif voor nu’, heeft een andere toon dan je van een predikant zou verwachten. Dominee Ad van Nieuwpoort van de Duinzichtkerk aan de Van Hogenhoucklaan roept ons op ‘geestelijk weerbaar’ te zijn. De tekening op de omslag is veelzeggend: een man en een vrouw kussen de schoenen van een figuur met een te lang hangende rode stropdas. Zijn hoofd is niet zichtbaar, maar het is onmiddellijk duidelijk om wie het gaat.
Kan dat wel, een dominee die zich politiek uitlaat?
“Dat plaatje is inderdaad een verwijzing naar Trump, maar specifiek over hem gaat het verder niet. Ik constateer net als de historicus Johan Huizinga in 1935 dat het schort aan onze geestelijke weerbaarheid. ‘De motoren nog draaiende en de vlaggen nog wapperende, maar de geest geweken,’ schreef hij. Dat zien we nu ook. De kernwaarden die we na de Tweede Wereldoorlog hervonden hebben, lijken verdampt. De politieke strijd in ons land gaat niet meer tussen links en rechts, maar tussen democratisch en antidemocratisch, zei VVD’er Klaas Dijkhoff terecht. Ik bedrijf vanaf de kansel geen partijpolitiek, maar de Bijbel heeft ook een politieke boodschap.”
En die is?
“Dat we waakzaam moeten zijn en niet moeten buigen voor dictatuur en tirannie. Eigenlijk wilde ik een meer gedragen boek schrijven over de stand van de theologie. Comfortabel ver weg van het wereldgedruis. Maar er is een Stem, met hoofdletter, die tot mij spreekt uit de oude geschriften. En die Stem roept mij op te benoemen wat er benoemd moet worden.”
Centraal in uw boek staat de oudtestamentische figuur Daniël. Ik weet nog net dat hij in de leeuwenkuil zat, maar dat is het dan wel. Wat heeft hij ons te zeggen?
“Het boek Daniël stamt uit ongeveer 175 vóór Christus, een laat Bijbelboek dus. De Joden hebben dan weer eens te maken met een buitenlandse overheerser, Antiochus. Het boek Daniël, dat teruggrijpt op de Babylonische ballingschap van vele eeuwen eerder, is bedoeld als inspiratiebron nu er weer een tiran opduikt. Daniël en zijn vrienden worden als gijzelaar meegenomen door Nebukadnezar die ze een heropvoeding wil geven. Maar ze blijven weerbaar. Ze geven hun geloof niet op, buigen niet voor het gouden beeld van Nebukadnezar. Weer een andere koning, Darius, gooit Daniël later in de leeuwenkuil, maar een engel beschermt hem.”
De Bijbel wordt eindeloos misbruikt en voor twijfelachtige karretjes gespannen
Maar wat is nu zo actueel aan zo’n verhaal vol mythen en legenden?
“Het boek Daniël is geschreven om ons te laten geloven dat we in tirannieke tijden het verschil kunnen maken met kleine daden. Dat het uitmaakt om niet te buigen voor de leugen. In Joodse gezinnen werd hardop voorgelezen uit Daniël als de nazilaarzen door de straten stampten. Het boek Daniël wil bemoedigen en het rust de lezer toe met een weerstand die sterker is dan drones en raketten.”
In het hart van uw boek benoemt u de Tien Geboden (‘Tien Woorden’) en legt ze uit. Waarom?
“Je hebt woorden nodig om aan te geven wat bevrijding en vrijheid inhouden. God reikt de Joden deze woorden aan, tijdens hun bevrijding, de uittocht uit Egypte. Het zijn eigenlijk geen geboden, maar ze geven aan wat een bevrijd leven is. Het is meer een beginselverklaring dan een instructie. Daniël en zijn vrienden lieten zich hierdoor leiden.”
Maar Trump en Poetin hebben het ook te pas en te onpas over christelijke waarden. Hoe moeten we dat zien?
“De Bijbel wordt eindeloos misbruikt en voor twijfelachtige karretjes gespannen. In Amerika is dat blasfemische misbruik heel sterk. Amerika als beloofde land na de Apocalyps, dat soort beelden. Er is een kongsi van ‘techbro’s’ (Elon Musk en anderen, red.) en christelijke nationalisten die geloven in een giftige cocktail die haaks staat op het visioen van vrede en recht van Mozes en Jezus. Ze schermen met Jezus, maar niet met de man die zijn vijanden de andere wang toekeert en de voeten van zijn wankelmoedige leerlingen wast. De Bijbel bevat geen arsenaal aan argumenten, maar is bedoeld om de lezer een instrumentarium te bieden om stand te houden in tirannieke tijden zonder menselijkheid.”
U bent geen roepende in de woestijn, want het boek verkoopt goed.
“Het is al aan een vierde druk toe. Dat is bemoedigend. Er komt ook een Engelse vertaling. De Amerikaanse episcopaalse bisschop Mariann Budde schrijft het voorwoord bij die uitgave. Zij vroeg Trump kort na zijn inauguratie vanaf de kansel om mededogen met de migranten. Dat was moedig!”
Ad van Nieuwpoort, ‘Buig niet – Bijbels tegengif voor nu’. Uitgeverij: Prometheus. Prijs: € 17.
Dit verhaal verscheen in onze krant van 18 december van de kerstbijlage. Meer kerstverhalen lezen? Haal de papieren krant bij een van onze verkooppunten. Meer Haagse verhalen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus.
