Benadeeld en afgewezen: herstel toeslagenaffaire gaat moeizaam

De hersteloperatie voor slachtoffers van de kindertoeslagenaffaire is een doolhof voor ontvangende én uitvoerende partijen. Het is nu voor het eerst dat een kind van een gedupeerde tegen het beleid van de gemeente Den Haag in beroep gaat.

Door

Twaalf jaar oud was Rohan Mahtabsing toen hij merkte dat het niet goed ging met zijn ouders. “Ze hadden veel ruzie, achteraf denk ik dat het door de schulden kwam. Ik weet dat ze rond die tijd een keer een krediet hebben afgesloten, zodat we normaal op vakantie konden gaan. Bij terugkomst lag de mat vol met enveloppen.” De spanningen in het gezin liepen op en zijn ouders gingen scheiden. Zijn moeder raakte verslaafd aan alcohol en kon niet langer voor Rohan zorgen, oordeelde een jeugdbeschermer. Hij werd uit huis geplaatst en kwam bij zijn vader te wonen, in een onveilige leefsituatie. “Mijn vader mishandelde en verwaarloosde mij. Ik kan nu wel zeggen dat het grootste trauma door hem komt.”

Zijn ouders, zo weet de 21-jarige Rohan nu, waren slachtoffers van de toeslagenaffaire. Zijn uithuisplaatsing wijt hij aan de fouten die door de overheid zijn gemaakt. Maar dat hij nog steeds moet vechten voor begrip en compensatie frustreert hem het meest. De gemeentelijke uitvoering van de hersteloperatie van de toeslagenaffaire verloopt rommelig, van een ruimhartige en op maatwerk gestoelde regeling merkt hij weinig. “Ik kreeg van mijn casemanager dingen te horen als: ‘de gemeente Den Haag is geen bol.com’, ‘je bent geen verlanglijstje aan het maken’, en ‘mijn kind betaalt ook hoge huur’.” Nu is Rohan het eerste kind uit een gedupeerd gezin dat de gemeente Den Haag voor de bestuursrechter daagt.

Hersteloperatie

In Den Haag zijn tussen 2015 en 2022 als gevolg van de toeslagenaffaire 95 kinderen uit huis geplaatst, zo blijkt uit cijfers van het CBS. Omdat het statistiekbureau niet direct toegang heeft tot gegevens over uithuisplaatsingen, is gekeken naar het aantal kinderen dat zowel onder een jeugdbeschermingsmaatregel valt als in een jeugdhulptraject met verblijf zit. Maar een causaal verband tussen de toeslagenaffaire en een uithuisplaatsing is moeilijk te bewijzen, temeer omdat het in veel gevallen bestaande gezinsproblematiek heeft versterkt. Details over een uithuisplaatsing, zoals de aanleiding of informatie over waar het kind terechtkomt, zijn met deze data niet te achterhalen. Gegevens van vóór 2015 ontbreken bovendien, omdat hulpverleners pas met ingang van de nieuwe Jeugdwet verplicht zijn data aan het CBS te verstrekken. De toeslagenaffaire was op dat moment al ruim tien jaar aan de gang.

 

Ik kreeg van mijn casemanager te horen: de gemeente Den Haag is geen Bol.com
Rohan Mahtabsing, gedupeerde kindertoeslagenaffaire

 

Om gedupeerden tegemoet te komen, is sinds 5 november 2022 de Wet hersteloperatie toeslagen van kracht. Voor kinderen van gedupeerde ouders, dus ook voor uit huis geplaatste kinderen, is er de zogenoemde ‘kindregeling’. Dit betreft financiële compensatie, waarbij het bedrag afhangt van de leeftijd van de gedupeerde. Rohan ontving 10.000 euro coulancevergoeding, omdat hij bij het ingaan van de regeling ouder was dan achttien jaar. Daarnaast heeft hij recht op brede ondersteuning van gemeenten op de vijf leefgebieden financiën, wonen, zorg, gezin en werk. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) schrijft hierover in een rapport: ‘Uitgangspunten bij het verlenen van brede ondersteuning door gemeenten zijn: maatwerk, ruimhartigheid, eigen regie en keuzevrijheid voor de ontvangers van de brede ondersteuning.’

 

Rohan Mahtabsing, gedupeerde van de toeslagenaffaire.

Rohan Mahtabsing. | Foto: DHC/Steffie Galetta

Hoewel de kosten voor rekening komen van het rijk, zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de brede ondersteuning. Wel op voorwaarde dat afspraken tussen gemeente en gedupeerde worden vastgelegd. ‘Het is alleen mogelijk om ondersteuning te bieden als hier een gemotiveerd plan van aanpak met heldere doelstellingen aan ten grondslag ligt,’ aldus het VNG-rapport.

Afgewezen

Ook Rohan kreeg zo’n plan van aanpak, maar van helder geformuleerde doelstellingen is geen sprake. Zo staat er bijvoorbeeld: ‘hulp bij aanvragen studietoeslag’. “Maar wat kun je als hulp zien?”, vraagt hij zich hardop af. “Hebben we het dan over een uurtje meehelpen bij het invullen van een formulier?” De studietoeslag heeft hij uiteindelijk niet gekregen. Wat hij wel kreeg, is een vergoeding van zijn ov-kosten en sportschoolabonnement, al heeft hij daar een halfjaar op moeten wachten. Het kenmerkt een ander probleem van het plan van aanpak: nergens is terug te vinden op welke termijn de hulpvragen worden behandeld.

Dat het merendeel van zijn hulpvragen door een bezwaarschriftencommissie is afgewezen, steekt Rohan nog het meest. Verzoek tot een vergoeding van het eigen risico voor traumabehandeling, hulp bij het betalen van huur, vergoeding van een hbo-opleiding, hulp bij het bekostigen van benodigde certificaten en financiële ondersteuning voor het inhuren van een letseladvocaat: allemaal verworpen. Hij voelt zich niet gehoord door de gemeente en de medewerkers met wie hij daar contact heeft. “Veel casemanagers hebben met daklozen gewerkt. Je merkt dat zij een mentaliteit hebben van: alleen dingen die echt noodzaak hebben, krijg je toegekend. Daardoor word je dus eigenlijk nauwelijks geholpen. Terwijl de regeling bedoeld is als ruimhartige compensatie. Daar heeft het ministerie van Financiën gewoon geld voor vrijgemaakt.”

Rechtszaak

Niet alleen die zuinigheid, ook het gebrek aan visie bij de gemeente Den Haag is voor Rohan reden geweest om het besluit van de bezwaarschriftencommissie aan te vechten. “Het is de bedoeling dat er voor gedupeerden van de toeslagenaffaire een duidelijk plan ligt, zodat zij een nieuwe start kunnen maken,” vult zijn advocate Else Weijsenfeld aan. “Maar dat is er gewoon niet. Het beleid is rommelig, er lijkt geen idee achter te zitten.” Toch is de kindregeling het enige waar Rohan als kind van gedupeerde ouders op kan terugvallen. Dat komt doordat kinderen, in tegenstelling tot hun ouders, in juridische zin nog niet als gedupeerden worden gezien. Weijsenfeld: “Kinderen hebben geen rechtsingang voor vergoeding van werkelijke schade. Voor ouders is wat dat betreft veel meer mogelijk: zij kunnen op meerdere regelingen terugvallen. Maar Rohan heeft geen contact meer met zijn ouders, hij heeft daar dus helemaal niets aan. Dit moet echt veranderen. Hij is bij uitstek gedupeerd.”

 

Beleid is rommelig, er lijkt geen idee achter te zitten
Advocate Else Weijsenfeld

 

Rohan is de tweede gedupeerde in Den Haag die op deze manier in beroep gaat, zo blijkt uit zijn correspondentie met de gemeente. Naar eigen zeggen is hij het eerste kind dat tegen de brede ondersteuning in beroep gaat. Ook landelijk zijn er geen vergelijkbare gevallen bekend, bevestigt Weijsenfeld. Wanneer Rohans’ zaak wordt behandeld, is nog de vraag. Volgens de advocate kan dat nog zeker een jaar duren.

Reactie gemeente en jeugdombudsman

De gemeente is gevraagd in het algemeen te reflecteren op de uitvoering van de hersteloperatie in Den Haag. Een woordvoerder laat in een schriftelijke verklaring weten: ‘We werken vanuit een vaste procedure. Na aanmelding wordt iemand ingedeeld bij een van de casusregisseurs (een medewerker van de gemeente). Dan volgt een uitnodiging voor een intakegesprek, waarin wordt uitgelegd wat de brede ondersteuning inhoudt, wat iemand ervan kan verwachten, en wordt alvast een eerste aanzet gedaan voor een persoonlijk plan van aanpak. Er volgen daarna meerdere gesprekken over waar de gedupeerde tegen aanloopt en hoe de gemeente daarbij kan ondersteunen.’

Over de werkbaarheid van de regeling, schrijft de gemeente: ‘Wij ervaren de brede ondersteuning niet als onuitvoerbaar. Er zijn zo’n 1400 gedupeerde ouders en 300 kinderen door ons team geholpen of nog steeds in de brede begeleiding. Wel zien we dat vertraging of onduidelijkheden bij de landelijke hersteloperatie impact hebben. Dit kan voor (terechte) frustratie zorgen waardoor het gesprek en het contact met de gemeente ook moeizamer verloopt. Ook zien we dat mensen vragen stellen aan de gemeente (bijvoorbeeld over compensatie van geleden schade) die feitelijk bij het rijk horen.’

Hoeveel gedupeerde kinderen problemen ervaren met de herstelregeling, is onduidelijk. De Haagse jeugdombudsman Yvette Nas laat in een schriftelijke verklaring weten dat er überhaupt te weinig zicht is op de problematiek rondom dit thema. Volgens haar is het aantal klachten dat per jaar binnenkomt en dat verband houdt met de toeslagenaffaire, op één hand te tellen. Tegelijkertijd is het voor haar duidelijk dat er meer problemen spelen. ‘Veel jongeren kunnen, durven of willen niet klagen. Niet bij de gemeente, waarvan ze afhankelijk zijn, en ook niet bij de ombudsman. Schaamte en wantrouwen naar instituties spelen hierbij zeker een rol. Dat betekent ook dat zeer waarschijnlijk niet alle problemen bekend zijn en het aantal wel bekende klachten dus ook niets zegt over het aantal problemen.’

De redactie biedt u dit verhaal gratis aan. Meer Haagse verhalen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.

*Dit verhaal is tot stand gekomen met ondersteuning van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.

Standaardportret
Bekijk meer van