Zomertram 402: van vakantiehuisje tot museumwagen
De collectie van het Haags Openbaar Vervoer Museum is weer een oude tram rijker. Zaterdag reed een 130 jaar oude zomertram door de stad.
De open aanhangwagen 402 met motorwagen 77 ervoor ratelt door de stad. Geen ritje-rustig, nee gewoon volle bak: Hobbemastraat, Buitenhof, Gevers Deynootweg en later ook nog even het Spui. Luid bellend davert de combinatie over de kruising met de Grote Marktstraat en de Kalvermarkt, nagestaard door verbaasde voorbijgangers. Vrijwilligers van het Haags Openbaar Vervoermuseum (HOVM) leiden alles in goede banen. Zo wordt er fysiek richting aangegeven met een ‘spiegelei’ om het overige verkeer duidelijk te maken waar de antieke combinatie naartoe gaat, want soms worden bochten en wissels gereden die buiten de normale HTM-routes vallen.
Tramkenner Johan Blok uit Winsum is een van de passagiers. Hij geniet. “Dit is geweldig. Het is de bekroning van jaren werk van vele vrijwilligers. Een hiaat in de collectie van het Haags Openbaar Vervoermuseum is opgevuld.”
Uit de tijd van de paardentram
De HTM 402 is de oudste nog bestaande Haagse zomertram. De wagen stamt uit 1896 en dus uit de tijd van de paardentrams. De serie 200-215, later omgenummerd naar 400-415, was speciaal voor de zomer gebouwd en werd dan ook volop ingezet op Scheveningen. Louis Couperus kan er nog mee naar de badplaats zijn gereisd, of Isaac Israels, om ezeltjes te tekenen.
In 1905 volgde een aanpassing voor inzet achter elektrische motorwagens en dat is dus de combinatie die deze zaterdag op de rails komt voor een eerste officiële rit. Wie denkt: die zomertrams waren toch groter? Dat klopt. De HTM bestelde al snel ruimer materieel. Het waren deze wagens die tot in de jaren zestig nog wel eens reden, naar aanleiding van het jubileum van honderd jaar tram in Den Haag.
In 2010 is de tram nog onderdeel van een vakantiehuisje. | Foto: Ronald van Amersfoort
De geschiedenis van de 402 is een soort tram-archeologie. Nadat de wagens in 1946 buiten dienst werden gesteld, is er een aantal verkocht om te worden omgebouwd tot vakantiehuisje. Johan Blok gaat later op speurtocht in Drenthe, want hij weet dat daar zomertrams naartoe zijn gegaan. In 1969 krijgt hij bericht uit IJhorst. “Op camping De Vossenburcht stond er een. Ik heb hem altijd in de gaten gehouden. In 2010 belde de campingeigenaar. Hij deed mij het huisje met de tram erin cadeau en ik heb het aan de Tramweg Stichting geschonken, te restauratie.”
Rijvaardige status
Zaterdag blijkt uit een praatje met een plaatje in het museum wat een werk dat is geweest. Eigenlijk waren allen de vloer en het dak er nog. De rest is gereconstrueerd of van overal en nergens bij elkaar gehaald. Veel werk wordt verricht in de remise Lijsterbesstraat, waar ooit centrale werkplaats van de HTM zich bevond. Een gemeentelijke subsidie dekte een deel van de kosten.
De nachtelijke proefrit op 1 mei op de route van lijn 11. | Foto: HOVM
Spannende uren op 1 mei toen een nachtelijke proefrit werd gemaakt. Alles verliep goed. Ook de keurmeesters van de HTM waren uiteindelijk tevreden. De 402 kreeg de ‘rijvaardige status’.
Hij belt, hij ziet me heus wel staan, zijn open wagen achteraan
Burgemeester Jan van Zanen was er zaterdag bij, al moest hij eerst nog even klimaatdemonstranten van de Utrechtsebaan laten halen. “Dit rijtuig herinnert aan de grote historie van de HTM,” zei hij. En hij wees erop dat de zomertrams het tot de kleinkunst hebben geschopt. Rond 1970 schreef de Haagse dichter Michel van der Plas (Bernard Brinkel) het melancholieke gedicht ‘De zomertram’. Ruud Bos zette het op muziek en zo werd het een minder bekende parel uit het oeuvre van Wim Sonneveld. Van Zanen las een strofe voor:
Daar komt hij zwaar van ouderdom
Statig en traag het hoekje om van dromen en herinneringen
Hij belt, hij ziet me heus wel staan
Zijn open wagen achteraan, de zomertram van Scheveningen
De HTM 402 is nu definitief toegevoegd aan de vaste expositie van HOVM in de voormalige Remise Frans Halsstraat (Parallelweg). De tram zal in de toekomst geregeld worden ingezet bij museumritten.
