Wachten op nationaal monument voor Srebrenica duurt voort: ‘Het rijk moet nu in actie komen’
Een permanent monument ter nagedachtenis van de genocide in Srebrenica lijkt weer een stapje dichterbij, maar blijft omgeven door onduidelijkheid. “Wij missen nog altijd duidelijkheid van het Rijksvastgoedbedrijf.”
Het goede nieuws, zegt Sandra Pudja, is dat het ministerie van Defensie budget heeft vrijgemaakt en dat het voormalige Joegoslaviëtribunaal aan het Churchillplein gelijktijdig de functies van internationale organisatie en herdenkingsplek kan krijgen. “Twee stappen in de goede richting,” vindt de bestuurssecretaris van de stichting Nationaal Monument Srebrenica Genocide ’95. Maar er is ook slecht nieuws. “Wij missen nog altijd duidelijkheid van het Rijksvastgoedbedrijf. Nu loopt het toch weer vast.”
Al jaren ijvert de stichting voor een permanent monument ter nagedachtenis van de genocide in Srebrenica. In 1995 vermoordden Servische troepen daar onder leiding van generaal Ratko Mladić 8372 Bosniakken. De enclave viel onder de bescherming van het Nederlandse bataljon Dutchbat, dat daar namens de Verenigde Naties aanwezig was om de burgerbevolking te beschermen.
Politieke beloften
Aan politieke wil voor een monument ontbreekt het niet. In de zomer van 2025 nam de Tweede Kamer een motie aan met een verzoek aan het kabinet om zich ‘actief in te zetten’ voor een nationale herdenkingsplek op het Churchillplein. Toenmalig minister Caspar Veldkamp (Buitenlandse Zaken) beloofde dat te doen. Begin maart van dit jaar was er opnieuw een motie, ditmaal om de regering aan te sporen zich ‘onverminderd in te zetten voor de spoedige totstandkoming’ van een permanente herdenkingsplek. Minister van Defensie Dilan Yeşilgöz-Zegerius zei vorige maand de komst van het monument ‘ontzettend belangrijk’ te vinden. De hoogte van de financiële steun vanuit Defensie hangt af van de uiteindelijke aanvraag van de stichting, aldus een woordvoerder.
De motie is een beetje een wanhoopspoging
Op gemeentelijk niveau is er een taskforce en is de raad het vrijwel unaniem eens over het belang van een permanent monument. Een motie van Hera Butt (Pro), die het college verzoekt vóór 1 oktober met betrokken organisaties een intentieovereenkomst te hebben ondertekend om vóór 2030 het monument te realiseren, kon begin juni rekenen op instemming van de hele raad, minus het één zetel tellende Forum voor Democratie. “Iedereen wil dit, het rijk moet nu in actie komen,” zegt Butt. “Al vraag ik me af of het rijk iets geeft om onze motie. In die zin is dit een beetje een wanhoopspoging.”
Joegoslaviëtribunaal
Op het Churchillplein is vorig jaar een ‘plaatsmarkering’ onthuld, wat een eerste stap moest zijn naar een permanent monument en informatiecentrum. In het pand van het Joegoslaviëtribunaal zit nu het United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals (IRMCT). De Verenigde Naties (VN) ronden de werkzaamheden van het IRMCT af en willen het archief verplaatsen naar een locatie in voormalig Joegoslavië, schreef burgemeester Jan van Zanen deze week in een brief aan de gemeenteraad. Voor de volgende stap is het wachten op een besluit hierover van de VN.
Het RVB heeft hierin een sleutelpositie, het moet meer oog hebben voor de specifieke eisen aan dit historisch erfgoed
Een poging om er een nieuw Europees douaneagentschap te vestigen liep eind vorig jaar spaak. Daarin lijkt een verklaring te ontwaren voor de vertraging, laat Pudja zien. Onderzoek van de Universiteit van Amsterdam (UvA) toont aan dat ongeveer de helft van het voormalige Joegoslaviëtribunaal is bestempeld als ruimte met ‘high memorial value’ of ‘positive memorial value’; dergelijke ruimtes moeten vanwege hun historische waarde respectievelijk in stand worden gehouden of mogen alleen worden aangepast na ‘zorgvuldige overweging’. “Maar we hebben berekend dat in het bid voor het agentschap 94 procent van het pand is aangeboden,” zegt Pudja. “Dat kan niet, als je het wetenschappelijk onderzoek respecteert.”
Stilstand
Intussen liet de burgemeester in de brief van deze week weten dat het college zich zal inspannen voor een intentieverklaring. In een vergadering van de commissie Bestuur in mei stelde hij nog dat er vanuit het kabinet een ‘harde toezegging’ is dat het monument er komt. Al durfde hij niet te beloven dat dit ook in zijn ambtstermijn (nu nog zes jaar) gaat lukken. Het initiatief, zo schreef hij, ‘ligt nu bij de stichting om met een goed plan te komen’. De woordvoerder: ‘Het RVB [Rijksvastgoedbedrijf, red.] heeft toegezegd de stichting te ondersteunen bij het maken van een plan. In deze fase is het dus belangrijk dat zij er samen uitkomen.’
Sandra Pudja zegt vooral te wachten op het RVB. “We zijn klaar voor de volgende stap. Het RVB heeft hierin een sleutelpositie, het moet meer oog hebben voor de specifieke eisen aan dit historisch erfgoed. Wij hebben veel ideeën over de invulling, maar we moeten de kaders weten.” Het RVB heeft de stichting deze week uitgenodigd voor een gesprek, zegt Pudja.
Een woordvoerder van het Rijksvastgoedbedrijf laat weten ‘bekend te zijn’ met de uitkomsten van het onderzoek van de UvA en heeft een nieuw onderzoek laten uitvoeren naar een ‘transformatiekader’ van het gebouw. Pudja heeft eerdere versies van het onderzoek ingezien en noemt die ‘zeer teleurstellend en niet als wetenschappelijk te kwalificeren’. Het RVB is de uitkomsten ‘aan het bestuderen’. ‘Onze primaire taak is het huisvesten van organisaties. Daarnaast bekijken we ook of er ruimte is om tegemoet te komen aan andere verzoeken.’ Het zijn dezelfde bewoordingen als in de reactie op vragen van deze krant een jaar geleden. ‘Wij kunnen niet vooruitlopen op de toekomstige invulling van het gebouw.’
Het Srebrenica-monument wordt genoemd in het gisteren gepresenteerde coalitieakkoord. Het nieuwe college is van plan te zorgen voor ‘passende plekken voor monumenten voor Golden Earring, Srebrenica en Bersiap’. Donderdag diende Robert Barker (Partij voor de Dieren) een motie in om bij de op stapel staande uitbreiding van het World Forum ‘het monument [voor Srebrenica] op het Churchillplein als uitgangspunt te nemen bij de plannen’. De motie is met een ruime meerderheid aangenomen.
De redactie biedt u dit artikel gratis aan. Meer Haagse artikelen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
