Voorbereiden op langdurige stroomuitval: als de lichten uitgaan, draait het om solidariteit
Bij 8,5 miljoen Nederlandse huishoudens valt rond deze tijd een boekje met tips over noodsituaties op de deurmat. Juist lokale instanties spelen een belangrijke rol om de samenleving voor te bereiden op crises. In deel 3 (slot) over de weerbaarheid van Den Haag: langdurige stroomuitval.
De langdurige stroomuitval in Spanje en Portugal in april deed ook Nederland opschrikken. Mensen zaten vast in treinen, metro’s en liften, ziekenhuizen schakelden over op noodstroom en communicatiesystemen faalden. Pas na zes uur waren de voorzieningen weer grotendeels hersteld. Stroomuitval op die schaal is volgens experts onwaarschijnlijk in Nederland, omdat ons elektriciteitsnet relatief veel internationale verbindingen heeft. Toch is het nooit helemaal uit te sluiten en roept de overheid burgers en bedrijven op om voorbereid te zijn op een stroomuitval van drie dagen.
Er was toen twee uurtjes geen stroom, maar dat leverde al een heleboel gedoe op
Het aantal storingsminuten stabiliseert al een paar jaar in Nederland volgens Stedin. Specifieke cijfers voor Den Haag zijn er niet, maar in de afgelopen vijf jaar hebben drie grote stroomstoringen in Den Haag plaatsgevonden die meer dan 25.000 huishoudens troffen. Op 18 maart van dit jaar kwamen 45.000 huishoudens in het centrum zonder stroom te zitten. Esther Lieben, directeur van Veiligheidsregio Haaglanden (VRH), was toevallig zelf in het centrum. “Iedereen ging direct de straat op en begon te bellen. Er was toen twee uurtjes geen stroom, maar dat leverde al een heleboel gedoe op.”
Domino-effect
Volgens Stedin is het risico op een stroomuitval die veel langer duurt zeer klein, maar zijn de gevolgen ‘zeer groot’. Dat komt doordat vrijwel alle andere vitale systemen – zoals drinkwater, gas en telecommunicatie – afhankelijk zijn van elektriciteit. Valt de stroom uit, dan kan dat een domino-effect veroorzaken waarbij steeds meer voorzieningen uitvallen. Hoe langer een storing duurt, hoe ernstiger de gevolgen worden. Lydie Cabane, assistent-professor Crisisbestuur aan de Universiteit Leiden, legt uit dat dit in een dichtbevolkte stad als Den Haag extra complex is, omdat alle netwerken daar samenkomen. “Het is lastig om deze interacties van tevoren in kaart te brengen.”
Zolang mensen zelfredzaam zijn, is een pakket niet nodig
Een aantal veiligheidsregio’s pogen toch een tijdlijn te schetsen. Grofweg wordt verwacht dat na twee uur zendmasten beginnen uit te vallen, mobiel verkeer stilvalt, rioolzuiveringsinstallaties stoppen en de waterdruk op hogere verdiepingen wegvalt. Tussen de 8 en 24 uur ontstaan brandstoftekorten, begint voedsel te bederven en raken telefoonbatterijen en noodstroomvoorzieningen op.
Er is geen specifiek schema voor de Haagse regio. “Het blijft koffiedik kijken,” zegt Camille Michel, directeur crisisbeheersing bij VRH. “Er zijn zoveel factoren die meespelen: de omvang, de omstandigheden, welke instanties er in het getroffen gebied zitten.”
Noodpakket en steunpunten
Om de hulpdiensten te ontlasten, roept de ‘Denk vooruit’-campagne burgers op om de eerste 72 uur zelfredzaam te zijn. De meestbesproken oproep uit de campagne is de aanschaf van een noodpakket, met onder meer houdbaar eten, flessen water en een opwindbare radio. Uit onderzoek blijkt dat drie op de tien Nederlanders zo’n pakket in huis hebben. Volgens Lieben moet de oproep vooral worden geïnterpreteerd als een advies. “Als iemand zo’n pakket niet nodig vindt, is dat ook goed. Zolang mensen maar wel zelfredzaam zijn.”
Als mensen zelf niet de middelen of mentale capaciteit hebben, zouden lokale overheden daarvoor moeten zorgen
Naarmate de uren verstrijken, lopen vooral kwetsbare groepen steeds grotere risico’s. De discussie over een veerkrachtige samenleving zou volgens de VRH dus verder moeten reiken. Michel: “De overheid kan adviseren om 70 euro en 30 euro extra per kind aan contant geld te hebben, maar sommige inwoners moeten rondkomen van 40 euro per week.” Lieben knikt: “Het echte belang zit in hoe de samenleving is ingericht en of daar oog is voor de zwakkeren en kwetsbaren.”
Die rol ligt bij uitstek bij gemeenten. “Zij bereiken mensen die de landelijke overheid niet kan bereiken,” legt Cabane uit. “Als mensen zelf niet de middelen of mentale capaciteit hebben, zouden lokale overheden daarvoor moeten zorgen.”
Haaglanden is heel praktisch ingesteld
Een woordvoerder laat weten dat het stadsbestuur zich in eerste instantie richt op het weerbaarder maken van de stad, de vitale processen en de gemeentelijke organisatie. Daarnaast richt het zich met behulp van de campagne van het rijk op het vergroten van bewustzijn. ‘Hierbij kan en hoeft ook niet iedereen voor zichzelf – en elkaar – te zorgen, want niet iedereen kan dat. Daarom is het juist belangrijk dat de mensen die dat wél kunnen, het doen en we elkaar helpen.’ Volgens de gemeente zijn er al initiatieven van burgers, ondernemers, buurthuizen en de gemeente zelf, maar zal er de komende tijd worden gekeken hoe men elkaar en kwetsbaren kan helpen in noodsituaties.
Zelf verantwoordelijk
Aandacht of niet: de werkzaamheden van Stedin blijven met beheer en onderhoud van het elektriciteitsnet onveranderd. Wel is de netbeheerder intensiever met de gemeente en de veiligheidsregio in gesprek over bijvoorbeeld noodaggregaten, die eerst naar zorginstellingen zullen gaan. Maar organisaties zijn in grote mate zelf verantwoordelijk om te kunnen blijven draaien bij een langdurige storing.
Eerder dit jaar waarschuwde het ministerie van Justitie en Veiligheid dat een meerderheid van de veiligheidsregio’s nog geen concreet plan had voor langdurige stroomuitval. Inmiddels zijn er bij VRH stappen gezet. “Haaglanden is heel praktisch ingesteld,” aldus directeur Lieben. “We kijken eerst echt naar de zaken waardoor we kunnen blijven werken, zoals kazernes voorzien van noodaggregaten en het aanleggen van een brandstofvoorraad.” Toch zal langdurige stroomuitval uiteindelijk ook hulpdiensten treffen. “We houden het makkelijk 72 uur vol, maar op hetzelfde hoge niveau ongeveer een dag. Het is goed als mensen zich dat realiseren.”
Lees de vorige delen over de weerbaarheid van Den Haag hier: deel 1: Cyberaanval en deel 2: Extreem weer.
De redactie biedt u dit verhaal gratis aan. Meer Haagse verhalen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
