Meer meldingen van ongedierte: afvalprobleem voedt rattenprobleem
Het aantal meldingen van overlast door ratten in Den Haag is sterk toegenomen. Een deel van de oorzaak ligt bij de omgang met afval. “Er ontstaat telkens opnieuw een soort tafeltje-dek-je.”
In het park aan de Netscherstraat in de Schilderswijk ligt op verschillende plekken afval. Tussen de bosjes liggen worteltjes, een halve kapsalon die aan de natuur is teruggegeven en iets verderop verkiezingsposters van Hart voor Den Haag.
“Een rat heeft groen, water en voedsel nodig. Hier zijn twee van die drie aanwezig,” zegt René Schouten, coördinator plaagdierbeheersing bij de Haagse Milieu Services (HMS). Hij is zojuist per auto gearriveerd na meerdere meldingen over ratten. Zijn accent verraadt dat hij Haags is. “In Escamp komen ook veel ratten voor, omdat daar veel water is. Op zichzelf is het geen probleem dat hier ratten leven, maar er zijn veel bijplaatsingen. Daardoor ontstaat telkens opnieuw een soort tafeltje-dek-je. En dan hangen er ook nog vetbolletjes. Allemaal factoren die ervoor zorgen dat ratten blijven en zich hier veilig voelen.”
Door een afname van de biodiversiteit hebben ze steeds minder natuurlijke vijanden
Het aantal meldingen in Den Haag is het afgelopen jaar fors toegenomen. Waren dat er in 2021 nog 1100, in 2025 werd 1400 keer melding gemaakt van ratten. De overlast concentreert zich vooral in wijken waar afval vrij spel heeft, blijkt uit onderzoek van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD), dat is uitgevoerd in opdracht van de gemeente.
Daarnaast overleven ratten vaker door mildere winters, volgens plaagdierexpert Sanne Janssen van Milieu Centraal, het kenniscentrum over duurzaam leven dat onder meer adviseert over afvalscheiding. “En door een afname van de biodiversiteit hebben ze bovendien steeds minder natuurlijke vijanden.” Toch nuanceert Schouten van de HMS de groei van de rattenplaag. “Er is sprake van een toename, maar vooral de meldingsbereidheid is gegroeid. Onder toenmalig wethouder Richard de Mos is in 2018 een centraal meldpunt ingericht waar alle meldingen binnenkomen. Daardoor zien we ze nu sneller.”
Rattenpreventie
De afgelopen jaren dienden onder meer de VVD, Denk, Hart voor Den Haag en de inmiddels uit de raad verdwenen Haagse Stadspartij moties in over rattenoverlast en afvalbestrijding. Als het gaat om rattenpreventie sluiten de partijen zich grotendeels aan bij de lijn van de HMS, waarbij het uitgangspunt is om zoveel mogelijk afval buiten het bereik van de ratten te houden. Maar over de aanpak van de kern van het probleem – het verkeerd aanbieden van afval – lopen de opvattingen uiteen.
Het heeft voor een groot deel met bewonersgedrag te maken, want er ligt hier overal afval
Bewoners informeren is effectiever dan het verhogen van boetes, constateerde de Erasmus Universiteit Rotterdam in een recent onderzoek. Alleen handhaven is niet genoeg om bijplaatsingen aan te pakken, want de onderliggende oorzaken blijven daarmee bestaan. Uit de analyse van het KAD komt naar voren dat niet alleen bewoners, maar ook restauranteigenaren en andere ondernemers bijdragen aan het probleem. ‘Zo zijn veel bedrijfsafvalcontainers niet goed afgesloten, waardoor ze vrij toegankelijk zijn voor ratten,’ aldus het KAD.
Janssen van Milieu Centraal plaatst ook een kanttekening: ratten horen deels bij de openbare ruimte, zoals in parken. “Het is lastig om te zeggen tegen iemand die overlast ervaart, maar ratten vervullen ook een functie in het ecosysteem: ze verspreiden zaden, eten slakken en ruimen voedselresten van mensen op. Er zit een subjectieve grens aan wat acceptabel is. In huis wil je ze niet, maar in parken is aanwezigheid tot op zekere hoogte aanvaardbaar.”
Stop de rat
Aan de Netscherstraat stapt een buurtbewoner op Schouten van de HMS af om zijn frustratie te uiten. “Wij hebben hier echt ontzettend veel last van ratten,” zegt hij beleefd, maar in zijn stem klinkt ergernis. “Wat wordt eraan gedaan? Ik kan mijn kinderen hier niet eens meer laten spelen.”
Schouten begrijpt de zorgen. “Het heeft voor een groot deel met bewonersgedrag te maken, want er ligt hier overal afval,” licht hij toe. Hij wijst op de spanning tussen leefbaarheid en bestrijding. “We hebben al vaker voorgesteld om hier planten en struiken te verwijderen, omdat ratten daaronder schuilen. Maar de gemeente wil ook groen in de wijk, en dat is begrijpelijk. Binnenkort komen we hier weer langs om bewoners voor te lichten over hoe ze rattenoverlast kunnen voorkomen.”
In de Paleistuin hebben we het aantal ratten weten te minimaliseren
“Ik loop al veertig jaar in het reinigingsvak rond,” vertelt Schouten even later in de auto. “En al die tijd probeert de gemeente mensen van hun rol bewust te maken. Maar echt gelukt is dat tot nu toe niet. Er is ook niets moeilijker dan menselijk gedrag veranderen.”
Sinds anderhalf jaar wordt de aanpak over een andere boeg gegooid door de wijk in te gaan. De campagne Stop de rat moet bewoners directer bereiken. Op initiatief van Schouten schafte de HMS een aanhanger aan, een mobiele stand die hij zelf ontwierp ter vervanging van de geïmproviseerde plastic tafeltjes op straat. In de aanhanger staan onder meer opgezette dieren, zoals een bruine rat, de soort die voorkomt in Den Haag. “Kinderen vinden het interessant om naar die diertjes te kijken en zo trekken ze hun ouders mee. Die kunnen wij dan weer informeren.”
Schoutens laatste halte is de Paleistuin, tot voor kort een broedplaats voor ongedierte. Sinds enkele jaren werkt de HMS hier samen met twee andere reinigingsdiensten om het gebied schoon te houden. Naast de prullenbakken liggen nog diverse volle vuilniszakken – restanten van een ochtend intensief opruimwerk. “We hebben hier al geruime tijd geen meldingen meer ontvangen, omdat alles schoon is en we de hoeveelheid aanwezige ratten weten te minimaliseren,” prijst Schouten de aanpak. “Het laat zien dat we de overlast kunnen terugdringen als we de handen ineenslaan.”
De redactie biedt u dit artikel gratis aan. Meer Haagse politieke artikelen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
