Makelaar wil leegstand kerken aanpakken: ‘Nieuwe geloofsgemeenschappen staan te springen om ruimte’
Reliplan wil een voet tussen de deur krijgen in Den Haag. Dat kerken hier lang leegstaan, is onnodig volgens de makelaar in religieus vastgoed.
Het gras tussen de tegels rondom de Valkenboskerk staat kniehoog. Onder een van de dichtgetimmerde ramen ligt glas. Het onlangs gekraakte gebouw op de hoek van de Loosduinseweg en de Zuiderparklaan werd dinsdag door de politie ontruimd; nu staat het opnieuw leeg. Dat is al het geval sinds eind 2013. Een actiecomité van omwonenden heeft sloop weten te voorkomen. Sinds 2022 ligt er een plan voor de bouw van 36 woningen in het bestaande pand, maar daarmee is nog niet gestart. Sterker nog, begin vorig jaar werd de voorverkoop gestaakt. ‘De realisatie is uitgesteld tot nader bericht,’ zo valt te lezen op de website die ‘hemels wonen op een plek met een verhaal’ aan de man moest brengen.
Verderop, bij de rotonde van de Apeldoornselaan en de Dierenselaan, staat de Theresiakerk. Daar vinden al sinds 2007 geen kerkdiensten meer plaats. Nadat er jarenlang een kringloopwinkel in gevestigd was, waren er sloopplannen. Ook hier wisten omwonenden dat tegen te houden, in 2019. Maar herbestemming blijkt ingewikkeld. De plannen voor een supermarkt in het kerkgebouw wachten al jaren op de nodige vergunningen. In 2020 ontdekte de Haagse Pandbrigade tijdens een inval geïmproviseerde slaapkamers die illegaal werden verhuurd aan tientallen arbeidsmigranten. De laatste jaren werd het pand alleen nog gebruikt voor de opslag van theaterspullen, maar afgelopen weekend werden deze deels verwijderd. Er wordt geregeld ingebroken, daken lekken en duiven poepen alles onder.
Leegloop
Het is zonde en onnodig dat de kerken leegstaan, vindt makelaar Arjan van de Ruit. Zelf noemt de eigenaar van Reliplan zich liever ‘erfgoedadviseur’. “We zijn een kennisplatform, dat zich al sinds 1991 bezighoudt met religieus vastgoed door het hele land.” Het kerkelijk landschap is sterk aan het veranderen, omschrijft hij. “De leegloop van traditionele kerken zet door; migrantenkerken en moderne kerkgenootschappen zijn in opkomst.”
Ik kan alle leegstaande kerken meteen vullen
“Vroeger stuurden we zendelingen om het evangelie te verkondigen, nu komen bekeerden hiernaartoe,” verklaart Van de Ruit, die zelf ook gelovig is. “Elke week melden zich meerdere kerken bij ons in hun zoektocht naar een eigen gebouw. We hebben alleen al achttien Eritrese genootschappen op de lijst staan. Met name in de Randstad is de vraag groot. Maar doordat er in het verleden veel kerken zijn gesloopt, is er niet veel aanbod. In Den Haag staan maar liefst 32 genootschappen te springen om een plek. Ik kan alle leegstaande kerken meteen vullen.”
Onlangs nog verkocht Van de Ruit een hervormde kerk in Zoetermeer binnen een week aan een Chinees kerkgenootschap uit Den Haag. “Dan blijft het een godshuis, hoe mooi is dat?”
Trampolinepark
In Den Haag zijn de afgelopen twintig jaar zo’n zes kerkgebouwen gesloopt, een groter aantal kreeg een nieuwe functie. Zo werd de Berlagekerk aan de Andries Bickerweg een kantoor, is de kerk aan de Grovestinsstraat in gebruik als wooncomplex voor mensen met een beperking en doet die aan de Stadhouderslaan dienst als trampolinepark. Maar herbestemming wordt steeds moeilijker door strengere vergunningseisen en stijgende bouwkosten, volgens Van de Ruit. “Daar verkijken projectontwikkelaars zich op.” Dat is volgens de makelaar ook het geval bij de Valkenboskerk en de Theresiakerk. “Bij de eerste ben ik sinds kort betrokken (door projectontwikkelaar 070 Vastgoed, red.) en wordt doorverkoop overwogen,” laat hij weten. “De Theresiakerk zou ik ook graag helpen, voordat de staat van het gebouw zo slecht wordt dat er geen redden meer aan is.”
Er wordt intensief nagedacht over het onttrekken van onze kerken aan de eredienst
De Theresiakerk is eigendom van de RK Parochie Maria Sterre der Zee. Pas als zeker is dat er een supermarkt in kan komen, wordt het voorlopige koopcontract met projectontwikkelaar Kavel Vastgoed definitief. “Ik zou graag kijken of de koopovereenkomst kan worden ontbonden zodat we iets anders kunnen bedenken om de kerk te redden,” aldus Van de Ruit. “Ik weet van een genootschap dat ruimte zoekt voor duizend man en miljoenen euro’s kan neerleggen. Maar je kunt ook denken aan gedeeld gebruik: door de week een kinderdagverblijf en in het weekend kerkdiensten bijvoorbeeld.”
Eredienst
Reliplan heeft de parochie aangeschreven, maar geen reactie ontvangen. Maria Sterre der Zee heeft meer aan haar hoofd dan alleen de Theresiakerk. “Er wordt intensief nagedacht over het onttrekken van onze kerken aan de eredienst,” vertelt secretaris Monique Meeussen. Dat gaat in ieder geval gebeuren met de kerk aan de Beeklaan en die aan de Elandstraat, zo maakte het kerkbestuur in 2023 bekend. Maar mogelijk volgen er meer. “We kijken naar al onze zeven kerken in Den Haag Noord,” aldus Meeussen, die niet op verdere vragen wil ingaan. “De bestuursleden die hierover gaan, zijn op vakantie, de nieuwe pastor begint pas volgende maand.” In Den Haag Zuid verdwijnen waarschijnlijk twee van de vier katholieke kerken, die onder een andere parochie vallen: de Vier Evangelisten.
Kerkgebouwen zijn nu eenmaal omgeven door emotie
De gemeente zegt kerkbesturen te helpen zoeken naar een nieuwe bestemming voor de gebouwen die zij willen afstoten, waarbij de voorkeur wordt gegeven aan ander religieus gebruik of een cultureel maatschappelijke functie. In hoeverre dat is gebeurd in het geval van de Valkenboskerk en de Theresiakerk is onduidelijk. Pas in 2020 heeft de gemeente vastgelegd dat deze zoektocht vier jaar lang moet duren en dat de buurt erbij moet worden betrokken. Daarna mag een kerkgebouw de commerciële markt op en wordt sloop van niet-monumentale panden een optie.
Of de katholieke kerk openstaat voor verkoop aan andere geloofsgemeenschappen is nog maar de vraag, volgens Van de Ruit. “Het bisdom wil liever geen andere kerk in een gebouw dat aan de eredienst is onttrokken. Dat is een uitvloeisel van de eeuwige strijd tussen de protestantse en de katholieke kerk,” weet Van de Ruit. “Evenals dat het herbestemmen van een kerk tot moskee gevoelig ligt. Kerkgebouwen zijn nu eenmaal omgeven door emotie. Ze zijn opgebracht door parochianen die jarenlang elke week dubbeltjes en kwartjes in de collectezak hebben gedaan. En omwonenden zijn gehecht aan ‘hun’ kerktoren.” Volgens hem biedt dat echter ook kansen. “Iedereen wil de gebouwen behouden. Door de deur open te zetten voor nieuwe lokale initiatieven, kan dat.”
De redactie biedt u dit verhaal gratis aan. Meer Haagse verhalen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
