‘Fixer’ helpt Haagse jongeren uit criminaliteit: ‘Sommigen willen stoppen, maar zien geen uitweg’
Julia lichtte ouderen op met babbeltrucs. Toen ze daarmee wilde stoppen, schoot de gemeente te hulp. “Als iemand zover is, moet je die kans grijpen.”
Babbelen, dat kan Julia. Zo goed dat ze tientallen, veelal oudere, mensen grote sommen geld afhandig wist te maken. “Twee jongens die ik had ontmoet op een feestje vroegen of ik een dame kende die wat wilde verdienen,” vertelt de Haagse van begin twintig. “Zo ben ik erin gerold. Om mijn huur te betalen en een telefoon te kopen voor mijn moeder.”
Bij hoge uitzondering en zonder vermelding van haar echte naam wil ze vertellen hoe de oplichting in z’n werk ging. “Om te laten zien hoe makkelijk je erin meegezogen kunt worden,” zegt ze. “Het was een heel netwerk waarin iedereen een eigen taak had. Mensen werden opgebeld met de mededeling dat er een pakketje onderweg was, waarvoor een kleine betaling nodig was. Ik werd naar het adres gebracht en deed me voor als bezorger met een pinapparaat.”
Een vrouw wordt sneller vertrouwd
Tijdens het zogenaamde afrekenen wisselde Julia de bankpas om met een eerder gestolen en leeg getrokken exemplaar en keek ze de pincode af. “Een vrouw wordt sneller vertrouwd, helaas.” Julia’s handlangers wachtten om de hoek om haar vervolgens naar een geldautomaat of een winkel te rijden. De buit ging naar de organisatoren, Julia kreeg een vast bedrag per keer.
Meer meisjes
Cijfers van het Haagse politiekorps laten zien dat een groeiend deel van de minderjarige verdachten bestaat uit meisjes: in 2020 was dat 19 procent, in 2023 en 2024 al 25 procent. “Natuurlijk wist ik dat het fout was wat ik deed,” zegt Julia. “Maar dat zette ik uit, alsof ik zielloos was.” Totdat een vrouw haar binnenvroeg. “Ze had haar kinderen al drie weken niet gezien en vond het fijn om bezoek te hebben. Toen begon het te knagen: waar ‘the fuck’ ben ik mee bezig? Haar geld afpakken kon ik niet.”
Als iemand uit de criminaliteit wil stappen, moet je die kans gelijk grijpen
Tegen haar handlangers zei Julia dat de vrouw er niet was ingetrapt. “Ik was bang voor ze, want ze hadden wapens.” Een maand lang probeerde ze het contact met de mannen te verbreken, zonder succes. “Ze wachtten me op, kwamen naar het huis van mijn moeder. ‘We hebben je nodig, we hebben een afspraak,’ zeiden ze.”
“Julia is slim en gewiekst, maar heeft wel een moreel kompas,” zegt Nikki Fossen van de gemeente Den Haag. Dat laatste is een vereiste voor deelname aan het door haar opgezette project Exit, dat jongeren die zelf aangeven uit de criminaliteit te willen stappen daarbij uitzonderlijk snel helpt. “Wij komen meteen in actie. Als iemand zover is, moet je die kans grijpen. Een paar dagen later kan hij of zij er alweer anders in staan.”
24 uur
Een zogenaamde ‘fixer’ van Exit inventariseert de situatie en regelt binnen 24 uur praktische hulp. “Dat kan bijvoorbeeld een fiets zijn om foute vrienden bij de tramhalte te ontlopen, een wijkagent die een oogje in het zeil houdt of een ingang bij een opleiding. Maar ook psychische hulp. En als hiervoor een wachtlijst is, betalen we de treinreis naar daar waar het wel direct kan.”
Geen van onze deelnemers is zielig; ze hebben allemaal iets gedaan wat gewoon niet mag
Vervolgens gaat de deelnemer met hulp van een coach werken aan zijn of haar toekomst, waarbij zo mogelijk ook de ouders worden betrokken. “Liever halen we jongeren niet weg uit hun omgeving, omdat hun sociale netwerk ook kan helpen,” vertelt Fossen. “We willen de positieve krachten versterken, zodat de aantrekkingskracht van criminaliteit minder groot wordt.”
De individuele en daardoor zeer arbeidsintensieve begeleiding is vooralsnog alleen beschikbaar voor Haagse jongeren. Het project maakt deel uit van Preventie met Gezag, een offensief tegen jeugdcriminaliteit in stadsdeel Zuidwest. Het rijk heeft onlangs toegezegd vanaf juni dit jaar tot 2030 in totaal 18 miljoen euro bij te dragen aan dit offensief.
Uitweg
Met hulp van Exit wisten het afgelopen jaar elf jongeren uit de criminaliteit te stappen, onder wie drie vrouwen. “Meiden worden onderschat, ze worden sneller gezien als slachtoffer,” volgens Fossen. “Geen van onze deelnemers is zielig; ze hebben allemaal iets gedaan wat gewoon niet mag.” Daarbij gaat het voornamelijk om drugshandel en diefstal, maar ook om een gewapende overval. “Veel jongeren komen rond hun zestiende in aanraking met criminaliteit, maar kiezen al snel weer voor het rechte pad. Een kleiner deel gaat door na hun achttiende. Sommigen willen wel stoppen, maar zien geen uitweg.” Dat is de doelgroep van het project.
Op Snapchat word je aan de lopende band benaderd voor criminele dingen
In het geval van Julia was het justitie die haar uit de criminaliteit haalde; ze werd gepakt. “Eindelijk,” zei ze tegen de politieagent die haar arresteerde. “Er viel een last van mijn schouders.” Ze kreeg een celstraf, een taakstraf, een af te lossen schuld én ze kreeg contact met Exit. Van haar handlangers heeft ze na haar arrestatie niets meer vernomen. Van slachtoffers hoorde ze tijdens de rechtszaak hoeveel schade ze hun had toegebracht. “Financieel, maar ook emotioneel. Ik heb er superveel spijt van.”
Verlokkingen
Inmiddels volgt Julia een opleiding sociaal werk. “Ik wil jongerenwerker worden, de persoon die ik zelf nodig had.” Ze heeft intensief contact met haar coach en krijgt hulp bij budgetbeheer. Ook komt ze maandelijks samen met de andere jongeren die meedoen aan het project. “Daarbij schuiven ook hulpverleners, politieagenten en mensen van het Openbaar Ministerie aan,” vertelt Fossen. “We bespreken hoe het gaat, waar de deelnemers tegenaan lopen en hoe we dat kunnen oplossen. Door de koppen bij elkaar te steken, krijgen we dingen voor elkaar. En we leren veel van de jongeren, bijvoorbeeld over de verlokkingen op Snapchat.”
Julia kijkt op van haar telefoon. “Natuurlijk heb ik Snapchat; al mijn vrienden zitten erop,” zegt ze. “Maar je krijgt er ook makkelijk verkeerde contacten. Dan word je aan de lopende band benaderd voor criminele dingen waarmee je snel geld kunt verdienen, zoals het verkopen van je lichaam, het plaatsen van explosieven of een auto over de grens rijden.” Julia betwijfelt of ze er weerstand aan had kunnen bieden zonder hulp. “Misschien was ik dan in een nog dieper gat beland. Exit heeft me eruit getrokken, waardoor ik nu een eerlijk leven kan opbouwen.”
De redactie biedt u dit verhaal gratis aan. Meer Haagse verhalen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
