Herdenkingsconcert ‘Tachtig jaar later’: de viool als stem van het verzet
Violiste Maria Milstein soleert vrijdag bij het Residentie Orkest in het herdenkingsconcert ‘Tachtig jaar later’. Op het programma staat onder meer het weinig gespeelde ‘Concerto Funèbre’ van Hartmann.
Ze is een bekende verschijning op Haagse en andere podia. Als we haar spreken via de telefoon zit violiste Maria Milstein nog in Schotland voor concerten met het Van Baerle Trio, waar ze deel van uitmaakt samen met Hannes Minnaar (piano) en Gideon den Herder (cello). Maar vrijdag treedt ze op als soliste in de Nieuwe Kerk. Ze speelt samen met de strijkers van het Residentie Orkest het ‘Concerto Funèbre’ (letterlijk: uitvaartconcert) van de Duitse componist Karl Amadeus Hartmann (1905-1963). Hartmann poogde ermee, zoals hij ooit zei, de ‘intellectuele en geestelijke hopeloosheid’ van het interbellum te verklanken en toch ook te voorzien van hoop in de vorm van koraalmelodieën.
“Een ontroerend stuk waarin de viool als het ware de stem van het verzet tegen oorlog en verwoesting symboliseert,” vertelt Milstein. “Het wordt niet zo vaak geprogrammeerd, denk ik, omdat het organisatorisch onhandig is voor orkesten. Want je hebt alleen de strijkers nodig.”
Tsjechisch koraal
Hartmann schreef het concert in 1939, aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Milstein: “Er waren al veel onheilspellende ontwikkelingen geweest, zoals de bezetting van Tsjecho-Slowakije door Duitsland. Het eerste deel baseerde hij daarom op een Tsjechisch koraal uit de tijd van de Hussieten (pre-protestanten, red.). Hartmann voorvoelde dat er nog veel meer ellende zou komen. In het laatste deel van het stuk verwerkte hij de melodie van een Russisch, revolutionair lied dat herinnert aan het bloedbad van 1905, toen de paleiswacht in St. Petersburg het vuur opende op een demonstrerende menigte.”
Hartmann voorvoelde in 1939 dat er nog veel meer ellende zou komen
Hartmann werd beïnvloed door de Tweede Weense School. Daarin gaven componisten als Arnold Schönberg en Alban Berg de toon aan, en Anton Webern, bij wie Hartmann studeerde. Milstein: “Die verwantschap hoor je duidelijk, het is ‘moderne’ muziek, maar toch binnen bepaalde grenzen. Hartmann waagde zich in dit stuk niet aan de twaalftoonsmuziek.”
Muziekonderricht
Maria Milstein (Moskou, 1985) stamt uit een Joods-Russische familie die vol zit met musici. Haar vader is pianist, haar moeder altviolist. En haar zus Nathalia, met wie ze ook geregeld samenspeelt, is pianiste. Ze kreeg van haar ouders het eerste muziekonderricht toen het gezin nog in Moskou woonde. Later vestigden ze zich in Frankrijk toen de moeder een aanstelling kreeg bij het opera-orkest van Lyon. Milstein studeerde onder meer aan het Conservatorium van Amsterdam bij Ilya Grubert. Haar agenda is goedgevuld met optredens in de Provence en Canada, maar ook op Schiermonnikoog. En op 28 november is ze terug in de Nieuwe Kerk als soliste bij het Ciconia Concert om het populaire ‘The Lark Ascending’ van Vaughan Williams te spelen.
Vrijdag staan verder op het programma het ‘Derde strijkkwartet’ van Sjostakovitsj in een versie voor strijkorkest, dat een eerbetoon is aan alle oorlogsslachtoffers, en de ‘Trauer-Sinfonie’. Die componeerde Joseph Haydn voor zijn eigen begrafenis. Het Residentie Orkest wordt geleid door Chloe Rooke. Dinsdag 16 september treedt het orkest in volledige bezetting aan in Amare voor het Prinsjesdagconcert. Onder leiding van de nieuwe chef-dirigent Jun Märkl klinkt dan onder meer Henryk Wieniawski’s ‘Fantaisie brillante’. De virtuoze solovioolpartij wordt vertolkt door artist in residence Bomsori Kim.
Concert ‘Tachtig jaar later’, vrijdag 12 september, 20.15 uur, Nieuwe Kerk. Meer informatie, klik hier.
