Eerbetoon aan Floris Arntzenius bij Pulchri: natte straten, bedrijvige kades
Geen schilder die het Haagse fin de siècle zo goed heeft getroffen als Floris Arntzenius. Een eeuw na zijn overlijden eert Puchri Studio hem met een tentoonstelling.
Spiegelende plassen, dames met paraplu’s, heren met hoeden. Hoge gevels, uithangborden, een witte lucht. Zien we daar Paul uit ‘De Boeken der kleine zielen’, die probeert zijn elegante schoenen toonbaar te houden? Er is geen schilder in het fin de siècle die de Haagse binnenstad zó goed heeft getroffen als Floris Arntzenius (1864-1925). Hij had iets met de drukke Spuistraat, want die bracht hij talloze keren op papier en doek. En bijna altijd met somber en nat weer. ‘Ik wou dat het morgen grijs weer was,’ hoorden collega-schilders hem wel eens zeggen. Zonlicht en scherpe schaduwen vond hij maar lastig.
Wie dat ook goed kon, het treffen van een stadssfeer, was tijdgenoot Isaac Israels. Alleen hield die wel van de zon. Zijn fraaie weergaves van het Noordeinde zijn veel lichter dan de bijna tastbaar vochtige Spuistraten van Arntzenius. Maar Israels was dan ook een dandy, die graag op de boulevard kwam of op zoek ging naar danseressen met veren in de kleedkamers van Scala.
Somberte
De beweeglijke somberte van Arntzenius hangt zwaar in de ruimtes van Pulchri’s Klinkenberggalerie. Veel compacte Spuistraten, maar ook een magistrale, twee meter brede blik op de bedrijvige Bierkade, gezien vanaf de Wagenbrug. Gelukkig hebben we dit water nog. Op het schilderij is het relatief rustig. Er komt een zandschuit voorbij. Op de kade loopt een meisje, misschien wel een van de dochters van de schilder; hij had er vier.
Niet voor niets werd hij geroemd om de natuurlijke beweging die hij zijn figuren meegaf
In de begeleidende publicatie van Jitske Zitman en Willemien de Vlieger-Moll staan aardige dingen over Arntzenius’ werkwijze. Op straat gaan zitten met een ezel vond hij te onrustig, misschien ook wel te nat, gezien zijn meteorologische voorkeuren. Hij huurde soms ‘een raam’ in een straat, van waaruit hij een goed uitzicht had. Maar voor zijn goed getroffen bakkersknechten, deftige dames en heren met hoeden ging hij wel met schetsboekje de straat op. Niet voor niets werd hij geroemd om de natuurlijke beweging die hij zijn figuren meegaf.
‘Kaartspelende heren in de Sociëteit van Pulchri Studio’, 1915, aquarel. (Simonis en Buunk, Ede)
Rijksacademie
Arntzenius werd geboren op Java, genoot zijn opleiding aan de Rijksacademie in Amsterdam en vestigde zich rond 1892 in Den Haag. Daar trouwde hij Alida Doorman, die ook schilderde. De zaken gingen goed, want uiteindelijk kon de familie zich een villa permitteren aan de Van Lennepweg in het Wittebrug-kwartier.
Hoe juist weergegeven sjokt de bonkige slagersknecht met zijn mand voorwaarts
De schilder dompelde zich in het Haagse volledig onder in de kunstenaarsscene. Dat wil zeggen dat hij vaak in Pulchri Studio te vinden was, eerst aan de Prinsegracht en later in het magnifieke complex aan het Lange Voorhout. En hij werd er secretaris. Chroniqueur Johan Gram ‘schilderde’ de sfeer daar onnavolgbaar en oubollig tegelijk. Hij ziet er de ‘donkere heer Arntzenius, die even talentvol biljart als hij schildert en tekent’. Over zijn stadsgezichten: ‘Wat trippelen zijne dametjes kittig en goed met die koket opgetilde rokjes; hoe juist weergegeven sjokt de bonkige slagersknecht met zijn mand voorwaarts’.
Toen Zitman en De Vlieger-Moll al ruim met de voorbereiding van de tentoonstelling bezig waren, dook er plotseling bij het Venduehuis een heerlijk los geschilderde aquarel van Arntzenius op van kaartende kunstenaars bij Pulchri. Hij beeldde ook zichzelf af. Een bekende kunsthandel uit Ede verwierf het werkje en leende het, samen met andere stukken, uit voor de expositie. Een geweldig sfeerbeeld.
‘Floris Arntzenius, Haags schilder en flaneur’, te zien tot en met zondag 14 december, Pulchri Studio. Meer informatie.
De redactie biedt u dit verhaal gratis aan. Meer Haagse verhalen? Neem een (proef)abonnement op weekkrant Den Haag Centraal. Elke donderdag in de bus. De krant is ook verkrijgbaar bij onze verkooppunten.
